Zazaki Türkçe Deutsch English Kurdî
Medya
Ornagê Sılaiye (Dawetiya veyve u kewraine)
Zazaca davetiye örnekleri
Zazalar ve Zazaca üzerine bir amatör video klibi (Vaê Veroci)
Zazaki Learning Language Games - Be kay Zazaki musaene (Ingilizki)
Zıwan sero meqaley
Terminolociya keyey -Terminologie der erweiterten Familienstruktur der Zaza (Süd-Zazaki) (Zazaki - Deutsch)
Terminolociya keyey -Zaza Kinship Terminlogy and Structure (Zazaki -English)
T.L. Todd's Book "A Grammar of Dimili" (PDF)
Brigitte Werner: Features of Bilingualism in the Zaza Community
Edebiyat
Taê Pêserokê ma - Bazı Dergilerimiz
Romano Zazakiyo newe: Morıber (Cengiz Aslan)
Kıtabo neweo açarnae: Şazadeo Qıckek
Mahmeşa
Vızêri ra Ewro Istanıkê Zazayan
Zaza Volksmärchen von Damals und Heute
Zaza Folktales - Then and Now
Nuştekari
Berfin Jêle

· Cüanıkê welatê tiji
· Çımê Esqi to dero (kıtabo newe)



Xıdır Eren

· “Kırmanciya Beleke” ya ki “Tırkiya Beleke”
· Sosyal Bilimciler ve Tarih Okumaları
· 21yê Gucige Roca Jüanê Ma  u Piyê İsanêtine


Sait Çiya

· Zaza Kimliği
· 10.10.2010 Mannheim Zaza Kültür Gecesi konuşma metni
 

M. Hayaloğlu

· Mehmet Bayrak ve Ebubekir Pamukçu

şıma xeyr amey! hoş geldiniz! willkommen! welcome! hûn bi xêr hatin! êwe be xêr bên! Բարի գալուստ! شما خوش آمديد  welkom! bien venue! bien venido! şöblaği! randi! dobro došli! καλώς ήρθατε! اهلاً و سهلاً brax methyox! mirësevini! Witamy! ķetili iqos tkveni mobrзaneba! oso oshibshiyo! irassha imasu добро пожаловать! Vítejte!

Newe
(Ebook) Mahmeşa Vızêri ra Ewro Istanıkê Zazayan Zaza Volksmärchen von Damals und Heute Zaza Folktales - Then and Now
DERSİM 38 SOYKIRIMDIR, İNSANLIK SUÇUDUR!

DÊSIM 38 TERTELEO, SUCÊ İNSANETİNO!

Dersim 1938 - Ein Völkermord. Ein Verbrechen an der Menschlichkeit!
Yapay çatışma ortamı yaratmak yerine Zazaca ürünler verilmelidir!
Zazaca Konuşan Alevilerin Etnik Kimliği Üzerine Bir Değerlendirme - Fevzi Rençber
Die Sonne blieb stehen
Band II: Der Genozid in Dêsim 1937/38
Esther Schulz-Goldstein
-NEU-
Kıtabê şıirano (kılamano) newe:
Berfin Jêle: Çımê Esqi to dero
-NEWE-
Zazalar ve Zazaca (Türkçe)
Zazas und Zazaki (Deutsch)
Le Zaza et le Zazaki (Français)
Zazas and Zazaki (English)
Зазаи и зазаки (Ruski)
Ζαζαϊκή γλώσσα (Greek)
Zaza i Zazaki (Polski)
Zazas en Zazaki (Nederlands)

KUNDGEBUNG IN FRANKFURT FÜR ZAZAKI ZUM TAG DER MUTTERSPRACHE AM 22. FEBRUAR 2014
mehr Info...

 

 

Zazalar ve Zazaca

Zazalar’ın yaşadığı coğrafya

Zazalar, nüfusu tahminen 4-6 milyon olan bir halk olarak Doğu-Anadolu’nun Fırat ve Dicle su havzasında yaşarlar. Sükun ettikleri yer enlem 37,8°- 42° ve boylam 37,8°- 40° arası arasında yer alan bölgede, il olarak Doğu-Sivas’tan Varto’ya, Gümüşhane’den Siverek’e kadar uzanır. Ağırlıklı olarak Tunceli, Bingöl, Erzincan, Elazığ, Kuzey-Diyarbakır illerinde yaşarken, Kangal, Zara, Ulaş ve İmranlı (Sivas), Kelkit, Şiran ve Gümüşhane, Hınıs, Çat, Aşkale (Erzurum), Gerger (Adıyaman), Pötürge ve Arapkir (Malatya), Mutki (Bitlis), Sason (Batman), Sarız (Kayseri), Aksaray ilçelerinde de meskendirler. Bunun dışında İstanbul, Ankara, Bursa, Eskişehir ve birçok ilçeye göçetmiş Zaza mevcuttur. Almanya, Avusturya, İsviçre, Hollanda, Belçika, Fransa, İsveç, Danimarka gibi Avrupa ülkelerinde bulunan Zaza sayısı tahminen 300.000’dir. Çoğu Almanya’ya iş veya son yıllarda iltica etmek için yerleşmiştir. Cambul (Kazakistan) ve Batum (Gürcistan) bölgelerinde de 1944’te sürgün edilen Zazalar’ın yaşandığı söylenmektedir. Zazalar’ın nüfusu hakkında kesin bir bilgi mevcut değil, fakat tahminlere göre 3 milyon, bazı tahminlere göre ise 4 ile 6 milyon arasıdır.

Dil ve etniklik

Zazaca, Hint-Avrupa dil ailesinin İrani diller gurubun Kuzey-Batı koluna dahildir. Beluçi, Gorani ve Sengseri dilleriyle Kuzey-Batı kolunun Hyrkani (Gurgan) alt gurubunu teşkil etmektedir. Zazaca’nın diğer akraba olduğu diller arasında Talişi, Mazenderani, Semnani, Gileki, Tati, Herzendi, Kürtçe, Farsça sayılabilir. Gramer ve kimi önemli sözcükler açısından Zazaca’ya yakın olan diller Kuzey-İran’da, Hazar Denizi kıyısında konuşulan dillerdir. Onun dışında Anadolu’da konuşulan Kurmanci-Kürtçesiyle yüzyıllarca ortak coğrafya paylaştığından dolayı bir dil yaklaşımı olmuştur.

Zazaca üzerine Türkiye’de, özellikle siyasette bir Kürt lehçesi olarak bilinen bir statüko mevcut. İrani dillerin dilbilim dalı olan İranoloji’ye göre ise Zazaca bir Kürt lehçesi veya dili değil, başlıbaşına bir dildir. Kürtler’in siyasi ve sayısal olarak Zazalar’a göre daha üstün olması, Zazalar’ın ve Zazaca’nın varlığı konusunda epey bir dezavantaj oluşturmuştur. Zazaca hakkında siyasette ve halk arasında, özellikle Batı-Anadolu’da yaygın olan “Kürt lehçesi” diye bir tanımlama vardır. Fakat özellikle son yıllarda yavaş yavaş açığa çıkan araştırmaların ve dergilerin sayesinde bu görüş değişmektedir.

Türkiye’de Türkçe’nin dışındaki yerli dillere uygulanan baskıdan ve inkardan dolayı Zazaca hakkında herhangi bir bilimsel kaynak bulmak pek güç. Ondan ötürü Zazaca Türkiye dışında, özellikle Almanya’da araştırılabilip, bilimsel olarak İrani diller arasındaki yeri saptanmıştır.

 Zazaca’yı ilk olarak başlıbaşına bir dil olduğunu, yaptığı derleme, araştırma ve incelemeleriyle kanıtlayan ilk dilbilimci Oskar Mann’dır. Oskar Mann’ın  1903’ten 1907’ye  kadar yaptığı araştırmalarını ilerletip kitap haline getiren Karl Hadank, “Die Mundarten der Zâz┠adlı bilimsel eseri 1932 yılında kitaplaştırmıştır. Böylece İranoloji dilbilimde Zaza dili bugüne kadar dilbilimcilerin hemfikirliliğiyle başlıbaşına olarak tanınma durumunu korumakta. Oskar Mann’dan önce Peter Lerch (1856), Friedrich Müller (1864), Albert van Le Coq (1901) gibi araştırmacı ve dilbilimcilerin eserlerinde de Zazaca hakkında folklorik yazın derleyip kısmen analiz de etmişlerdir.

 W.B. Henning (1954) , D.N. MacKenzie (1961-95), T. L. Todd (1985; A Grammar of Dimili [also known as Zaza], Michigan 1985, 277 s.), G.S. Asatrian / F. Vahman (1987-95), Joyce Blau (1989), P. Lecoq (1989), C. M. Jacobson (1993-97; Rastnustena Zonê Ma / Handbuch für die Rechtschreibung der Zaza-Sprache, Verlag für Kultur und Wissenschaft, Bonn 1993 / İstanbul 2001, Tij Yayınları; Zazaca Okuma Yazma El Kitabı, Bonn 1997 / İstanbul, Tij Yayınları), J. Gippert (1993-96), M. Sandonato (1994), Ludwig Paul (1994-98; Zazaki: Grammatik und Versuch einer Dialektologie, Dr. Ludwig Reichert Verlag, Wiesbaden 1998, 366 s.), Zılfi Selcan (1987-98; Grammatik der Zaza-Sprache, Nord-Dialekt (Dersim), Wissenschaft und Technik Verlag, Berlin 1998) gibi dilbilimcilerin analiz ve araştırmaları günümüze dek sürmekte.

 Devleti oluşturan temel taşlarından birinin 1914-15 Ermeni-Süryani-Yezidi-Rum soykırımı ve 1937-38 Dersim soykırımı olan Türkiye Cumhuriyeti'inde cebren de uygulanan tevhidi tedrisat kanunundan dolayı egitim dili sadece Türkçe’den ibaret sayılmış, bu yüzden Zazaca ve diger anadolu dilleri kendilerini bir eğitim ortamında geliştirebilmek ve eğitim dili olabilme imkanı bulamamıştır. Eğitim dilinin sadece Türkçe’den ibaret olması medeniyetler beşiği olan Anadolu’nun çok dilli ve kültürlü yapısına büyük zarar vermiştir. Bundan dolayı Zazaca ve diğer etnik diller varlıklarını sürdürme noktasında unutulma ve ölü bir dil olma sınırına gelmiştir. Son yıllarda özellikle Avrupa’da Zazaca edebiyatı ve yazı dili çalışmaları ve çabaları Zazalar arasında olumlu bir yankı oluşturmuştur.

Zazaca, Kuzey-Batı İrani dilleri arasında Prof. Dr. J. Gippert ve P. Lecoq’un şemasına göre (bkz. İrani Diller) şöyle sınıflandırılmakta:

   KUZEY-BATI IRANÎ:


Hyrkani (Gurgan/Cürcan) Gurubu: Beluçi, Sengiseri, Gurani, Zazaca
Karmani Grurbu: Kürtçe, Sivendi
Medo-Hazar (Caspic) Gurubu: Gileki, Mazederani, Sorxeyi, Taleshi, Âseri

GÜNEY-BATI IRANÎ:
Farsca, Tacikçe, Tati

Tarihsel olarak son yapılan araştırmalara göre Zazaca,  bir Ortaçağ-İrani dili olan Partça’ya yakınlık arzetmekte. Günümüz Kuzey-İran’da, Hazar Denizi kıyısında konuşulan diller de Zazaca’ya ilginç yakınlık göstermekte.

Din

                Zazalar’ın hemen yarısı Alevi, yarısı da Sünni Müslüman kesimden oluşmaktadır. Sünni kesimde ayrıca Şafii ve Hanefi Zazalar mevcut. Dersim aşiretlerinden oluşan Alevi Zazalar, Koçgiri (Zara, Kangal, Ulaş, Divriği)’den Varto-Hınıs, kısmen Bingöl yöresinde, ayrıca Kayseri’nin Sarız ilçesinde mesken iken, Sünni Zazalar da Elazığ, Bingöl, Diyarbakır, Siverek, Adıyaman, Aksaray, Mudki, Sason bölgelerinde yaşamaktalar. Özellikle Alevi-Sünni ve de Şafii-Hanefi farklılığı Zazalar’da dildeki şive ve kültürde, yaşam tarzında belirmiştir.


 

 

    Lista gıreyan
    Qısebend
Qısebendê Zazaki (Koyo Berz)
Qısebend: Farski-Gileki-Tırki-Zazaki
    Melumatê muhimi
Prof. Dr. Jost Gippert
İranî dillerin soyağacı
Dikey evrim
Aralarındaki ilişkiler
Prof. Dr. Ernst Kausen
Die Sprache der Zaza
    Newe
Pankartê Platformê Zazaki Festivalê Muzıri Dêsım de Amnan 2009

A Zazaki Alevi Treatisefrom Diyarbekir (M. Dehqan)

Zazaki-Deutsch/Deutsch-Zazaki Online Wörterbuch

Sanıka Muzır Babay sero - Munzır Baba efsanesi

M. Keskin: Zaza u Zazaki sero gurenais ser jü cüabo mecburi

pela reportajan biye a

Nan u sole NEWE:
Germia İmamu

 

Zazaki-Lehrbuchprojekt 2012

 

vıraştoğê keypele: hesenê reqasa & asmêno bêwayir