babet ra babet...

   KULTUR (adet u tore)

KOYO BERZ

Not: Dost u embazêno, nuştox u wendoxêno, şıma zanê her şar bı zıwan u kültürdê xo ya pêra yeno abırnayenı. Qe ê şarê çaredê cı dı nênuşneno ka no Almano, Emeriqano, ìngılızo, Erebo, Tırko nêza çıçiyo. Şıma zanê lezo en gırd lezê zıwandê kesi, sınasnamedê kesi, welatê kesi, kültürdê kesi u herwınayo. Xoverdayena gırsı naya, ê nê çiyana. Şıma zanê zıwan bahro, bêbıno u kesi bınê cı nêdiyo. Veri xeylê şaran, mesela Tırkan u Kürdana qürfê xo bı maya kerdê u vatê zıwanê şıma çend qıseyo. Labırê ewro kes nêşeno na juwerı ma rê vajo. Newe bı seyana, bı hezarana wendox u nuştoxê ma estê. Bı seyana kıtabê ma estê.
Na ju zi vanê kes xo vira nêkero. En weş kes derd u külanê xo, şewatey zerida xo, heskerdena xo, sinayena xo, meramê zeri u ê pizedê xo ancax bı zıwandê marda xo ya bêqısur ano zıwan. Zıwanê kesi bıbo kes bılbılo, zıwanê kesi çınêbo kes lalo. Çiyo kı kesi tariyey ra vejeno roşnayi zıwanê kesiyo. Qandê coy ez zaf u zaf qimet dana, zıwandê xo, şardê xo, welatê xo, kültür, edet u toreyandê xo. Ez zana heme zey mınê u mı ra vêşiyê. Labırê vanê kes na heskerdena xo xo pizedı nêverdo u bıdo teber. Bınuşno u xet kero. Na ju wezifey ma yo. Mı na des-pancês (10-15) seran miyan dı nezdi vist (20) kıtaban nuşnayê. Ninan ra hewt teney çap biyê ê bini zi vınderdeyê. Ê kı çap biyê ê hemını zi perey çapkerdenı u postaya olvazan rê rı’tenı heme bı qırda xo ra bırnayê u dayê. Ez texmin kena tay bo zi, kemi bo zi mı wezifey xo hemberdê şardê xo dı ardo ca. Kam çı nengi çineno wa bıçino, kam se vano wa vajo. Dewa kı asena ayrê qılawız lazım niyo. Heme çi meydan dı ro. Semedê mınê nê nuşti nuşn!
ayenı, gazınê mı estê u ez wazena her şarê ma bı zıwandê xo ya çi bınuşno. Heme çi ma vejo awı ser u zelal kero. Şıma çıçi zanê ey bınuşnê, wa şarê bini bı maya qürfanê xo nêkerê. Kes gazınanê xo şardê xo rê keno. Ma yê kedı (emeg) danê u nuşnenê, belki qe keso zi nêwaneno u keda ma ya veng şına. Beno tey kemey u şaşey bıbo. Labırê ma dest ra hend yeno.
Bımanê war u weşey dı.


 

v        Veyvı u veyve
Sınet u Kerwayinı
Roşani
Roşanê Kormışkani
Roşanê Roci
Roşanê Heciyan
Roşanê Eşuri
Kerge
Palikerdenı u Cıwên
Veyvey Bılxülan
Sirık Rıjnayenı
Xışıkı
Peme vetenı
Kınci rıjnayenı
Wereyamyayeney
Hewadayena Cenazan
Mewlud u Sedeqe
Piyakerdena Dewıjan
Veyvey danugı
Şahi


                      VÌNAYENI U WAŞTENA KEYNEKI
                            VEYVI U VEYVE

  Ürf, Edet u Kültürê ma Zaza-Dımıliyan zahf dewlemendo. Tay çi ürf, edet u kültürdê ma miyan dı estê kı, tı inan bê şardê ma Zaza-Dımıliyan şarna miyan dı nêvinenê.
  Nê ürf, edet u kültürandê ma ra jew zi vinayena ketnekı, waştena cı, nişan pakerdenı u veyveyo.
Ê kı qeçê (Domanê) cı resayê u ameyê wextê jewjınayenı, vanê inan bıjewjınê (zewac). En bolki wêrê lacekan (yanê may u piyê cı) qaxuy nê çi gênê. Ê meraqdê qeçandê xo yê jewjınayışi dı manenê. May u pi keynekan zi qayılê qederê keynerda cı abıyo u ay ser bıkerê. Labırê ê inan inan destı niyo. Qederê cı abıyo jewdo biro kêberê cı bıcıno, qısmet bo do bıdê, qısmet nêbo do vındanê. May u piyê keynekan, zey may u pidê lacekan nêşenê şırê keynerda xo rê waşte bıvinê u ay beser kerê. Nêşenê şırê jewi rê vajê keyna ma esta bêrê xo rê bıwazê. Nêşenê cayê dı qalê keynerda xo bıkerê (rınd ya xırab). Ancax dost u sınasnayey pê rê vajê, keyna fılan kesi esta u resaya.
  Ê kı lacê cı estê, resayê u ameyê wextê jewjınayenı, heme cadı qal kenê u vanê ma yê cı rê geyrenê waşti. Veri çorşmandê xo ra, merdımandê xo ra, sınasnayandê xo ra, dost u enbazandê xo ra dest pey kenê, wınênê u pers kenê. Eger keyney merdımandê (berda, eşirda) cı çınêbê, no fın wınênê çorşmey dostandê xo, sınasnayandê xo. enbaz u enbıryanandê xo. Eger wıjanan dı zi nêvinê, yan zi peyda nêkerê, no fın merdım, sınasnaye, dost u enbazanê xo tembe kenê qandê vinayenda keynekı.

  Ju-ju fını beno bê may u pi lacek xo rê vineno, pa qayıl beno u şıno may u pêrdê xo rê mesela vano. Ê zi sıfte çorşman ra pers kenê. Kok u asnasê cı sınasnenê, hele kamiyê kami niyê, ey a tepey a danê pıro u şınê wazenê. Pêya bıkerê, Umışê pê bê, pê dı razibê u wırna beri pê dı qayıl bê, gırwey cı beno u danê cı. Eger nêbo xo rê geyrenê qapına (kêberna). Ju-ju fını lacek vineno, labırê nêbeno u ser nêkewnê. Tay cay, may u piyê laceki pa qayıl nêbeno, tay cay ninê hesabdê cı kı, şırê u bıwazê, ê tay cayan merdımê keynekı (Deza yan zi xalzay) cı vero benê, qandê coy nêdanê. Tay cay may u piyê keynekı laceki yan zi bera cı qayıl nêbenê u keynera xo nêdanê. Welhasıl meseley, zor u zahmetey boliyê. Zahf çi vıjêno ninan verni u cı vero beno bend.  Karandê zahmetan u mesuletan ra jewzi ser-ber kerdena qeçana.
  Heqê hergı may u pi esto kı, lacdê xo rê cayêdo belli ra, cayêdo sınasnaye ra keynekı bıwazo u biyaro. Heqê hergı may u piyo zi kı, keynera xo bıdo cado belli, sınasnaye, namdar u camêrdi. Wırna heti zi geyrenê wêrê eşirı u cayo sınasnaye.

  Şarê ma verê xasekeyda keynekı wınênê keydê cı ra, ber u eşirda cı ra, hüner u pakeyda keynekı ra, karkerey u kewaniyeyda cı ra, bêvengey u terbıyedê cı ra. Vanê keyna keyeyêdê belli, namdar u sınasnayi bo. Kışta namusi ra terbıye u bıahlaqı bo. Cı dest ra heme karê keyi biro. Bışo meyman bıheweyno u hewado. Keyna yan zi waya camêrdan bo. Key cı bışo dest bero xo u kesi rê mıl nêrono. Bızano werzo, roşo u qısanê xo bıkero. Vêşi cılqı, vıtvıtokı, fêsatı u gerekerdoxı nêbo. Bışo sır bınımno. Yanê bı herhawaya vanê mükemelı bo u biro cemeat. Vanê gandê xo ra rehatı, kor, seqet u nêweşı nêbo. Karkerdenı rê u dest xo berdenı rê zahf metinı bo. Wexto kı merdê cı , camêrdê keydê cı çınê bo, bışo keydê xo rê wêrey u camêrdey bıkero. En bahdo wınênê xasekey, bejn u baldê cı. Nê heme wasıfi vanê keynekı dı bıbê kı, qederê cı rew abıyo u şar cı bıwazo.  Wıni nêbo keye dı manena u kes cı nêwazeno.
  Wext esto bı sayedê enbazandê xo ya kes xo rê waşti vineno. Qal qali akeno, qalkerdenı dı jew vano, keyna fılan kesi esta u resaya. Jew vano keyna enbıryandê ma wına wınaya. Jew vano keyna kerwadê ma zahf xasek u bıterbıyeya u herwına.
  Laceki en bol ki keynan roşanan dı, veyvan dı, cadê mesiran dı, iniyan sero, rayda erdan ra, rayda kar u bari ra, cadê kari dı, wendexanan dı u herwına cayan dı xo rê keyneki vinenê u yenê may u pêrdê xo rê vanê. Ê zi razi bê, ray bıdê danê pıro u şınê wazenê. Bi bi, nêbi nêbi. Gozê dara bo herkes do siya xo çekero cı, kê kı şa xo rê bıfino. En bolki zi way, bırayandê xo rê keyneki (waşti) vinenê. Qandê kı keyneki dıha zahf şınê pê hetı, pê vinenê u sınasnenê. Veyvan dı, şewandê şahiyan dı, şênayiyan dı, heneyê veyvan dı, cadê leyli u roşanan dı, bir u iniyan sero, ezayandê (şinandê) cıniyan dı u herwına keynekanê xasekan u resayan vinenê u yenê bırayandê xo rê vanê. Ê zi rayê cı rê vinenê u şınê inan vinenê. Pa qayıl bê, pilandê xo rê vanê şırê mı rê bıwazê.

  Tabi bol rayê vinayenda keynekan, yan zi peyhesyayena cı esta, ka keyna kê esta u keyna kê resaya u ameya çaxê (demê) jewjınayenı.
  Lacdê xo rê keynekı di tepey a vanê şırê ay wêrandê ay ra bıwazê. May u pi yan zi pilê keye u berda laceki  may u pêrdê keynekı rê, yan zi pilandê cı rê xeberı rışenê u vanê: "Fılan rojı, fılan seatı qandê gırweyêdê xeyri ma do birê sereyê şıma ro dê u çayêda şıma bışımê. Qelw da pê tepey a, wêrê laceki şınê topê qümaş, qütiyê şirane u herwına çiyê gênê u şınê key keynekerı. (Tabi pilê keydê laceki, yan zi pilê ber ya eşirda cı). Pili şınê kı, siya kı ê ronê fına nêwerzo. Pilê ma Zaza-Dımıliyan xerantiyê heme çidê ma yê. Qısey pilandê ma qıseyo. Siya kı ê ronê, bê inan kes nêşeno a si herunı ra bıluno, hewado. Ìtıbarê pilandê ma zahf ma hetı esto. Rew rewi ma nêşenê hemver pilandê xo bıvıziyê u qısanê inan nêtepşê.
  Key keynekı dı çayê yan zi qahweyê şımıt tepey a, yenê mesela ser, mesela akenê u vanê: "Ma wazenê pêdı dostey u merdımey bıkerê, ma wazenê merdımê pê yê rojdê teng u heray bê. Qandê nê semedi ma ameyê bı emırdê Homaya (Ellaya), bı qewldê Pêxenberiya keyna şıma lajdê xo rê bıwazê, şıma se vanê"?. Ìnan zi rızayey mısnê u qebul kerd tepey a, vanê: "Ma zi bı emırdê Homaya, bı qewldê Pêxenberiya keyna xo dê lajdê şıma. Sozê keynerı da tepey a mesela yena şert u şurtan ser, bırnayenda qalıni u herinayenda çidê keyi u pakerdena altun (zêr) u çidê wınasini. Nê şert u şurtan, bırnayenda qelıni u çiyandê binan sero piya kerd tepey a, werzenê şınê keyandê xo.

  Bahdê heftena yan zi çendna rojan tepey a, keynekı rê çiyê do bıqimet herinenê, gıştenanê cı yê nişani danê vıraştenı, dost u merdımanê xo arêkenê pêser u danê pıro yenê key keynekı. Tabi pêranê keynekı zi bı o hesab a dost u merdımanê xo arêkenê pêser u raya amyayenda key laceki pawenê. Nê yenê şiraneya (şerbetê) xo şımenê, nişanê veyvıda xo kenê pa u qewlê xo yê rojda berdenı ronanê. (Tabi wexto kı şerbet şımenê u nişan kenê pa, lacek u keyneka anê pê hetı. Kes şeno wajo fına sıfteyênı bena lacek u keyneka pê nezdi ra vinenê). Wexto kı ninan nişan kenê, pêranê laceki altun yan zi çiyê do zahf bıqimet kenê veyvıda xo ya. Nişan rona tepey a, a dıha veyva inan a. Çıçi cı rê bıherinê u çıçi pa kerê heme ê veyvo. Tay wextê nişankerdenı veyvda xo rê topê qümaşi, çınayo herirın a bıqimet, qondırey, qorê hebandê altunınan, çiyo sêmın, altun u herwına anê veyvda xo rê. (Tabi ê kı hal u wextê cı zahf weşo nê çiyan kenê. Ê bini gorey qüwetê xo cı rê çiyo şenık herinenê). Taydê cı z!
i bahdê nişankerdenı, tay bı tay çiyê veyvinı, çiyê keydê veyvı, altun u herwına herinenê u heme çi veyvı u ê veyvi kenê temam.
  Qewlê berdeno kı dabı heta a rojı vanê heme şertê cı birê ca, çiyê veyvı u ê veyvi temam bo kı bışê veyva xo berê. Qewl seni roneyayo, vanê wıni zi biro ca. Verê berdenı u veyvi heme hadreyeya xo vinenê u roja berdenda veyvı u veyvekerdenı pawenê.

  Ê kı neçariyê ê xo miyan dı, bêteqı-reqı şahiyê vırazenê u bêveng destê veyvıda xo tepşenê u gênê benê key xo. Ê kı hal u wextê cı weşo u şenê veyve bıkerê u şami bıdê, ê hadreyeya xo ya hıngılmi, veyvi, nıqara u zırna kenê. Herkeye gorey qüwet u qüdretê xo, xo rê veyve keno. Kes lınga xo werxandê xo ra dergı nêkeno u lınga xo teber a nêverdano u nêqefılneno.
  Gorey qüwetê xo tay helê, tay rojê, tay di-rê rozi, tay hefteyê u tay zi Beg u Axleri estê heta dıheftan zi nıqara u zırna cınenê, dewar u çarwey cıkenê, şamiyê weşi vırazenê u meymanandê xo rê danê werdenı. (Tabi o mabên dı qeçê neçaran, sêkür u bêwahêran, ê qereçi u aşıqan zi yenê u mırdiya xo nanê xo wenê. Sırfey keydê veyvi tım u tım herkesi rê, sêkür u feqiran rê akerdeyo).
  Key lacek u keynekı hefteyê verê coy hadreyeya xo ya veyvi vinenê. Key laceki dost u sınasnayandê xo rê, enbaz u nezdiyandê xo rê topê qümaşi rışenê u inan dewetê veyvi kenê. Ê kı dawetê veyvi biyê u yenê veyve, ê zi gorey qüwet , qüdret u tunıkda xo, xo dı çiyê anê key veyvi rê. Tay çıwalê rız yan zi çıwalê şeker u çend paketi çay, tay Mi yan zi Bızê, tay viştıra u herwına, taydê cı zi yardımeya peran kenê. Tabi tay wêrê eşirı yan zi zengini, qandê kı namey cı bıvaziyo, qandê payekerdenı, qandê şan u şerefdê xo çiyo zahf vay u bıqimet anê key veyvi. Kes nêwazeno kes kesi ser kewo yan zi o kesi ra ca bımano.
  Roja kı veyve do dest peykero, a rojı heme dawetdari (dawetkerdoxi) key veyvi dı hazır benê. Taydê cı rayda duri ra yenê. Ê kı rayda duri ra yenê, ê rojê dırozi verê destpeykerdenda veyvi yenê. Ê kı rayda duri ra yenê, ê key sınasnayandê xo dı, key wêrandê veyvi u merdımandê inan dı, key enbıryanandê wêrdê veyvi dı, key dost u enbazandê xo dı ca benê u şewı wıjanan dı rakewnê. (Veyvan dı heme dost, sınasnayey, merdım u enbazi qandê yarmetey u dest tepıştenı seferber benê. Herkes xo kıştı ra wêrandê keydê veyvi rê yardım keno. Kes barê veyvi erdo nêverdano. Ma miyan dı qıseyê esta, vanê: "O kı lajê xo jewjıneno, o kı ban vırazeno Homa ey rê yardım keno" O zi yeno nê mani, qandê kı şarê ma destê pê tepşeno u pê rê paşti vıjêno. (Wardê mali u ekonomi dı).
  Roja destpeykerdenı şewra rewê veng kewno a nıqara u zırna. Şar zi vengdê nıqara u zırnaya xo gırêdano u yeno. Ê kı cı rê topê qümaşi şiyê u dawetê veyvi biyê, mazeretê nêbo, çiyê niro cı u merdımandê cı sere dı u nêweş nêbê, ref bı ref (gürüb bı gürüb) tewrdê merdımandê xo ya yenê veyve.
  Ê kı yenê en gırdê inan, nezdi keydê veyvi dest erzeno dabançerda xo, verê cı keno vera cor u cercuri veng keno. Ey dımı merdımê cı yê bini jew bı jew (Ê kı dabançey cı estê) dabançera xo anceno u carcurê keno veng.
  Ê kı yenê veyve seni veng fênê dabança, nêfênê (Teqnenê, nêteqnenê), wêrê veyvi tewrdê aşıqana, nıqara u zırna cınayena yenê vera ninan. Wexto kı aşıqi yenê resenê ninan ver, nıqara xo xo seri sero berz kenê u çend cı dı esto danê pıro u cınenê. Nıqarevan lıngê ser, nıqara hewara ninan vero kaykeno, çerx beno, şıno u yeno. Seni resena ê kı yenê veyve inan ver, gırdê inan dest erzeno xo tunıkı u bı demetana perey werdi yan zi gırdi vejeno u erzeno nıqara ser. Wexto kı perey zahf erzênê nıqara ser, aşıqi kenê xo burê, çend cı dı esto veng fênê nıqara u zırna ser u koçeki kaykenê. Bı nıqara u zırnaya meymani yenê key veyvi, yan zi cayo kı şar kombiyo u veyveyo tey beno ê cay. yenê resenê cadê veyvi nêresenê, kewnê govendı. Fına en gırdê inan serê govendı anceno. Bı merdımandê xo ya çend dafi day xo tepey a serê govendı vıradano u yeno cayo kı cı rê abırıyayo u kışta wêrandê veyvi ra mısneyêno cı o ca dı roşeno. Tay estê dabançandê cı rê vınderdış çınêbeno, ha piyê mı ha teqne!
nê. Merdımê cı hetan edızênê, betılênê u hêlera benê govenda xo ramenê. Demê kaykerdenı dı ju-ju fını yenê galyan, dabançanê xo xo vera ancenê u teqnenê, gümini, toz u duman fênê dınyay ser.

  Şıma zanê, qandê eşirtey, qandê payekerdenı u forsdayenı veyvan dı xeylê mesref beno. Kes nêwazeno kesi ra peyra bımano. O vano ez ez a, o bin vano ez ez a u pêdı qerez kenê. Nê meselan u qerezkerdenı dı ê kı karli vıjênê aşıqiyê. Bı qerezkerdena pereyo kı erzêno nıqara ser, şıno destandê aşıqan.
  Vanê ma na juwerı zi biyarê şıma viri. Veyvandê ma Zaza-Dımıliyan dı, bolki dınıqarey u dızırney cıneyênê. Ju nıqara u zırnaya qandê cıni u keynekan, ju zi qandê camêrd u xortan. Ma Zaza-Dımıliyan miyan dı, ma hetı cıni u camêrdi nêkewnê pê dest u piya kay kaynêkenê. Cıniyê kı ju ju fını yenê kewnê govenda camêrdan, ê zi en nezdiyê laceko kı jewjıyêno yan zi key wêrandê veyviyê. Mesela pirıkê laceki, maya cı, waya cı ya gırda jewjınayê, em u xalê cı, niyaz u xalcıniyê cı u herwına yenê kewnê govenda camêrdan miyan u solıxê bı inan a kay kaykenê.
  Şamiyê zahf weş, terwendey u bı tamıni veyvandê ma Zaza-Dımıliyan dı vırazênê u yenê werdenı. Şamiyandê ma yê milliyandê veyvi ra ju zi keşkeka. Veyveyo kı tey keşkekı nêvıraziyo, o veyve çiyê rê nêbeno. Heme veyvandê ma dı keşkekı yena vıraştenı u werdenı. Xeylê dewar u çarwey veyvandê ma dı yenê serebırnayenı (cıkerdenı) u cı ra şamiyê babet-babeti, weş u terwendey vırazênê u yenê werdenı.
  Veyvandê ma Zaza-Dımıliyan dı xeylê silah yeno eştenı u bı erdosana perey yenê rıjnayenı.
  Eger veyvı cayê do duri ra biyarê, vanê bı Estor, Bergir u Qatırana şırê biyarê. Eger miyandê Dewda xo ra, yan zi Sukda xo ra biyarê bı lıngana şınê anê (tabi veyvı bı surıkda ci ya nanê estorı ser). Eger sukê ra biyarê sukna, veri a veyva xo bı qamyon, texsi yan zi bı otoboza anê a sukda xo dı key sınasnayandê ay dı, yan zi key merdımandê xo dı bıca kenê u bahdo bı şêlıga, şêneya (Şêlıgdê veyviya) şınê çiyê cı yê veyvi danê pıra surıka cı ancenê cı ser, cı rê veyve kenê u anê.

  Nıka ez do bira veyvedê miyandê sukı. Ju sukı miyan dı keyeyê ra berdena jewna keyi. (Yanê key pêrandê veyvı ra berdena key pêrandê laceki).
  Roja kı do şırê veyva xo biyarê, o şewra heme xort u keyney çınayê xo yê namnetewi (Milli), cınayê xo yê pak u newi, herirın u xaşêlıni, yan zi qatlıxê xo yê şahi, şênayi u roşanan danê xo ra u xo zey vıllıkda wesariya xemılnenê. Camêrd u cıniyê kı şınê veyve, ê zi bı o hesaba çınayê xo yê weş u newi danê xo ra u xo kenê hadre.
  Heme hadreyeya xo di tepey a, bı nıqara u zırnaya u bı estorêda venga kewnê ray u şınê key veyvı. Tabi a şiyayenı dı ca bı ca, meydan bı meydan küçe u qolanandê sukı dı vınderênê, nıqara u zırna xo sur kenê u govendanê xo ancenê. Kayvan u koçekvani kenê xo burê, cı rê vınderdış çınêbeno, kay kenê u çalımê xo roşenê şardê çorşmi. Key laceki ra heta key keynekı xort u kaywanan rê vınderdış çınêbeno. Dısmali cı destı nıqara vera şınê u yenê.
  Bı o hesab a, bı govendı antena u kaykerdena, hêdi-hêdi raya xo gênê u şınê resenê key veyvı. Eger estıbo u herabo hewşdê key veyvı dı, eger çınêbo küçe yan zi meydanêdê a mahla dı vınderênê, komê pêser benê. Nıqara u zırna cıneyêna u kay benê. Key veyvi dı dıha vêşi gümini kewna nıqara ser u aşıqi kenê nıqara bıteqnê. Qeçê eş u Ewêşan, lacê may u piyan, xortandê zey Şêr u Keleşan rê vınderdış çınêbeno. Xortê wırna mahlan (taxan, qolanan) pê rê çalım kenê u çalım roşenê pê. Ê mahlada keynekı wazenê xo nişan bıdê, ê en rınd u camêrdiyê, ê mahlada laceki wazenê ê xo nişan bıdê. Bı no hesab a qılçıxi danê pê u pê dı qerez kenê. Xort u camêrdana teber dı kermanê xo rıjnenê. Keyne u cıniyê kı ameyê veyve, ê zi şınê key veyvı. Çınayê veyvê veyvinı danê pıra, surıka cı ya veyvinı ancenê cı sere. Dest u lınganê cı hene kenê, bı çit u xezana pêşenê u qandê berdenı ay kenê hadıre. (Eger cado duri ra yan zi rayda bol duri ra birê, key keynekerı inan rê şami kenê hadre). Verê vetenı u!
 berdenda veyvı, vanê xelatê kı edetê ê birê dayenı. Mesela xelata xali. (Tabi eger xalê cı estı bo).
  Çınayê veyvı da pıra u veyvı kerdı hadre tepey a, eger estbê veydanê bırayandê veyvı. Bıray cı yenê. Sıfte bıray ciyo gırd qorê mundiya veyvinı pêşeno warda xo ra u bahdo zi ê bini bı sıreyêna qor bı qor pêşenê cıra. Eger bıray cı jew bo, o mundiya veyvinı pêşeno cıra u gırêdano. (Bıray cı çınêbê ya piyê cı, ya Dedê cı, yan zi xalê cı mundiya veyvinı pêşeno veyvıra u gırêdano). Veyvı bı no hesaba kerdı hadre tepya veyndanê wêrandê lacek u şoşmanandê cı. Cıniya şoşmami u eger estıbê wayê laceki kewnê zeredê wededê veyvı. Şoşmamê cı yo jewjınayezi tebera kêberi vero hadıre paweno. Estora pa veyvı berdenı zi hadıre kêberi vero vınderdê bena. Nıqara u zırnaya zi yenê kêberi vero cıneyênê u sur benê. Vengê nıqara u zırnaya reseno qatê azminiyê hewtan, hendıkı pêta danê pıro. Bı tıliliyana veyvı zere ra wededê cı ra vejenê u anê kêberdê teberi ver. Kêberdê teberi vero may yan zi wayê keynekı verê kêberi gênê, ray bırnenê u nêverdanê veyvı vejê teber. Qandê kı xelata xo ya serdê !
kêberi wazenê. Heta xelata serdê kêberi niro dayenı, teber vetena veyvı çıniya. Xelatı deyê tepey a fına bı tıliliyana, bı xıngılmeyê do gırda, bı burı bura veyvı êşigı ra vejenê teber. Vetı teber tepey a gênê anê estorı ver. Kürsiyê yan zi sandıqê anê estorı ver, veyvı vıjêna inan ser, lınganê xo zengudê estorı ra war kena u nışena estorı. (Xeylê veyvi nêwazenê kes destê cı pero, yanzi inan hewado u estorı serno. Wazenê kı mezbuteya xo, camêrdey u zihateya xo nişanê şari bıkerê. Bı xo lınganê xo zengura war kenê u xo erzenê estorı ser). Wexto kı nanê estorı ser u benê, kışta laceki çepıki cınenê, tılili ancenê u estorı vero kay kenê. Şêlıgê keydê veyvı seranê xo cınenê xo ver, bermenê u şiyayenda cı rê hersê çımanê bermi rıjnenê.
  Veyvı nê estorı ser u cayê cı kerd rıhat tepey a, şoşmamê laceki yo jewjınaye wesarê estorı kenê xo dest, bı tıliliyana, bı govend u burburana nê kewnê ray.
  Çend çiyê veyvê keyi esto (o kı pêranê keynekı u pêranê laceki qandê keydê inan, qandê veyvi cı rê vıraşto yan zi herinaya) hemalê a sukı barkenê a xo u qefledê veyvi dımı yenê. Mesela wertiyê cı yê herirıni, lilıkê cı, qomıdinê cı, sandıq u dolabanê cı u herwına, yanê çı çiyê ci yê ceyızi esto hemını hemali vegênê u anê. Key laceki ra jewzi bı ê hemalana yeno kı, çiyê cı vıni nêbo, yan zi hemali, ya kesê bini nêtırê u nêberê. Ju ju fını qeçekê mahlan peyra, hemalan sera perenê çiyê u remenê şınê.

  Tabi berdena çiyan, hemalana bı maneya. Şenê qamyonê tepêşê u çiyê cı barkerê u pa berê. (Tabi bolê cı wıni nêkenê. Mesela ê kı wêrê eşirê, ê kı xo ra şermayênê, ê kı çormey xo zanê, ê kı itıbarê cı şari miyan dı esto, ê çiyê xo bêveng barkenê qamyonê u benê keydê xo dı ronanê. Ê kı xo nêzanê, ê kı wazenê fors bıdê xo, ê kı dınya nêdiyo u ê kı kes qimet nêdano cı, bol ki ê wıni kenê. Bar kenê hemalan u benê). Çi akerde-akerde benê kı hemekes bıvino kı, hendayê çi veyvi rê kerdo u pa çalım bıkerê. Qandê coy bar kenê hemalan u benê.
  Bı nıqara u zırnaya, bı tılili u govendı antena qefley veyvi kewno ray u hetê keydê veyviya şıno. Tabi a şiyayenı u berdena veyvı dı ca bı ca kışta qeçkan u xortan ra raya cı yena bırnayenı u heqê erd paykerdenı yeno waştenı. (Nê rayan zi xort u qeçi ya destanê xo danê pê bırnenê, ya si, dar u ber anê ray sero ronanê yan zi nakışta ray ra resen ancenê a kışta ray u wırna seranê reseni tepşenê u nêverdanê veyvı ravêrnê. Bı no hesaba heqê erd paykerdenı wazenê. Her ray bırnayenı dı, vanê şoşmam yan zi wêrê veyvi çiyê heqê erd paykerdenı bıdê ê qeçkan. Jewbi nêverdanê şırê u sero benê perey werdi. (No çi bı zora niyo, edeto vanê çiyê bıdê, yan zi cı rê rayê bıvinê u veyvı ravêrnê. Ê kı zor nişan bıdê u bıwazê bê nêdanayenı ravêrê şar hüweno cı. Qandê coy gorey tunıkıda xo çiyê danê).
  Bı hıngılmeya, bı tıliliyan u govendı antena veyva xo anê resnenê key veyvi. Tabi a şiyayenı u amyayenı dı bena gümı-güma dabançan u silehan. Xortan rê vınderdış çınêbeno, silehi teqnenê u çalım roşenê dormi.

  Veyvı ardı resnê key veyvi tepey a, hewşdı estorı sero danê vındanayenı. Hewna kı veyvı niyarda u nêresnaya key veyvi, cınêkê sêniyê pırê eskıj, dendıkê vaman, dendıkê miyandê gozan, fıstıxi, nıhay pıraynayey, encilê wışki, şekero qülın, şekerê bini, tay perey werdi u herwınaya vıjêna bani ser, yan zi ortmi ser u pawena. Seni veyvı anê resnenê hewş, na cınêkı cora lep bı lep ê çi sêni sera gêna u erzena veyvı ser. Qeçekê mahla u ê enbıryanan zi zey vergana ê çi sero kom benê u çi erd ra arêdanê (arêkenê). Tabi a arêkerdenı dı pê küt kenê, kewnê estorı bın u bı çilo-wiloya, bı qirı-qira çi pê destan ra remnenê. Sêni sero çi nêmend tepey a, cınê kı yena war. Qeçkan çiyê xo erd ra arêkerd tepeya veyvı ra kewnê duri.
  A sêniya kı çi sera kerdbı veng, jew do sınasnaye a sêni gêno, hewş dı estorda veyvı kışta vındeno, qijeno u vano: "Newe bırnayımê (çewresımê) yarmetey do dest pey kero". Bı no hesab a bırnayım dest pey keno (her ca nê bırnayım nêkeno yan zi tay xo nêronanê u nêkenê). Eger estıbo sıfte maya laceki yena çiyê yan zi altunê kena veyvda xo ya, yan zi perey erzena a sêni ser. Çıçi yan zi çend perey çekero ser, o kı a sêni tepışta o vengê do berza veyndano u vano: "Kışta marda laceki ra no çi yan zi hendayê perey". Ay dımı pi laceki, estıbê way u bıray cı, inan dımı sınasnayey lacekiyê en nezdi, inan dımı dost u enbazi u herwına jew bı jew bırnayımê xo erzeno a sêni ser. (Tabi kes mecbur niyo, yan zi kesi mecbur nêtepşenê kes bırnayım bıdo. Herkes herkes zi bırnayım nêvırazeno. Ê kı neçariyê, destê cı tengo, dost u enbazi nê bırnayımi qandê inan organize kenê kı, cı rê hebê pere kom bo kı, bışê pa derdêdê xo derman kerê. No zi babatêdê yarmetey u dest tepışteno. Zahf wêrê veyvan!
 razi nêbenê, bırnayım vıraziyo. O pere u çiyo kı bırnayım dı kom beno, veyvı u zamay rê yo. Qandê rojandê verni, qandê rojandê teng u xıraban).
  Eger estıbo maya laceki yan zi waya cı ya gırdı, eger çınêbo merdımandê cı ra cınêkêda pila bı emırı tay çi ana dana veyvı dest kı, ê çiyan erdro do yan zi dêsro do u bışıkno. Mesela henar anê danê dest, a zi ê henari dana dês yan zi erd ro. Şıknena u hergı hebê cı kıştêna vılla beno. Qondêz danê cı dest, a zi poça kondêzi zi tepşena  kondêzi kefdê cı ser dana dêsro u kefê cı şıknena. Şuşa yan zi çiyo zey şuşayo camên yan zi qafê awê sereşıtenı (qafê küwan) danê cı dest, a zi dana erd ro u şıknena. Herwına zahf edet u çi estê kı kewtê kültürdê ma miyan u tey ca biyê. Şıktena henari, qandê kı zey dendıkandê ê henariya cı rê qeçi bıbê. Şıktena qaf yan zi kondêzi, qandê kı wexto kı ay u mêrdedê xo ya danê pê ro, merdey cı qaf yan zi kondêzi ay sere ro nêdo u nêşıkno. Herwına zahf mahney cı estê.
  Nê çi bi temam tepey a zama yeno ay estorı sera ronano (nano) war, destê cı tepşeno u gêno beno zere wededê xo. Wexto kı êşigandê kêberi ra ravêrneno mıletı bısmila vana, tedbir u selawati ancena. Berdı zeredê wedi tepey a lacek peyser ageyreno u yeno teber. Kerdı zere tepey a deqeyê lacek nêşeno cı hetı vındero. Lacek wede ra vıjêno teber nêvıjêno, zerey wedi cıni u keynekan ra beno pırr. Ca çınêbeno veyvı nefes bıgiro.

 Lacek ame teber tepey a hadreyeya taşıtenı dest pey kena. Eger pencera wededê veyvı wınêna hewş se, laceki hemver a pencera danê ronıştenı. Qandê kı veyvı pencera ra ey bıvino. Qandê taşıtenı laceki hewşdı iskeme yan zi kürsiyê sero danê ronıştenı. Ey kışta zi wırna şoşmananê cı danê ronıştenı. Şoşmamê cı yo jewjınaye kışta raştı dı, o ezeb kışta çepı dı roşeno. Vanê ma nay zi zelalı kerê. Şıma zanê ma hetı ekseriyetê cı dı şoşmami benê. Nê şoşmanan ra jew jewjınaye u jew zi ezeb beno. Nê şoşmami ze bekçiyê (pawıtoxê) zamayê. Ey heme çi ra, heme talukan ver pawenê u müqayetê cı benê. Tay estê qandê xelatı gırotenı çiyê zamay tırenê. Wexto kı çiyêdê cı bıtırê, qandê peydı gırotenı vanê ê şoşmamê cı cerime bıdê. Wırna şoşmami zamay kışta day ronıştenı tepey a, dest bı taşıtenı kenê. Wexto kı taşenê ya saz cıneyêno, yan jew zırna ver dêri keno yan zi nıqara u zırnaya cıneyênê. Tabi en bol ki nıqara u zırnaya cıneyênê. Demê taşıtenı dı aşıqan rê vınderdış çınêbeno. Çımkı pereyo!
 en gırd taşıtenı dı arêbêno. Wexto kı zamay taşenê zey perandê darana perey varenê zama u nıqara ser. Gümini u teqini kewna dabança u silehandê binan ser. No pereyo kı taşıtenı dı arêbeno, beno dıbeşi. Beşo jew aşıqan rê o bin zi taşıtoxi (Berberi) rê yo. Tay tay wêrê veyvi aşıq u berberan dı bazarê xo kenê u peran kenê hirê beşi. Beşê wêrdê keyi rê, beşê taşıtoxi rê u beşê zi aşıqan rê. Tabi ê kı nê bazari kenê, zaf dost, enbaz u dormeyêdê cı yo hera u vılla beno. Zahf yenê sınasnayenı u heskerdenı. Qandê coy zanê zahf weş pere do taşıtenı dı kom bo. Co ra kenê hirê beşi kı mesrefê xo yê veyvi cı ra vejê.
  Taşıtenı dı perey varenê zamay ser, esans, lewanta, qolonya u boyê weşiyê zey mısk u enberiya rıjneyênê zama u şoşmanan ser. Taşıtena zamay qedıyê tepey a, ê şoşmamdê jewjınayi u ey dıma zi ê ezebi dest pey kena. Jewjew veyvandı hirê hemını fınê ra, ju derbı dı taşenê. Tabi teniya, teniya taşıtenı dı dıha vêşi perey arêbenê. Çımkı hergı jew taşıtenı dı ca bı ca, dıfın-hirêfın perey erzeno cı ser. Jufını dı bo hemedo ju fını berzê cı ser.
  Taşıtenı qedıyê tepey a, eger estıbê bırayê zamayê werdiyê sınet nêbıyayey, qeçê merdımandê cı, ê sınasnayan u enbıryanan sınet benê. (Tabi her veyve dı sınetkerdenı çıniya, nêbena). Labırê zahf veyvan dı sınetkerdenı esta. Tay wêrê veyvanê kı hal u wextê cı weşo, qandê xeyr u xeyrati qeçanê neçaran, ê sêkür u bêkesan anê veyvedê xo dı sınet kenê. Veyve u tey sınet kerdenı qandê keydê veyvi bol rında. Çımkı dı gırweyan, dı wezifan, dı baran fınê ra xo sera hewadanê.
  Eger sınet bıbo bahdê sıneti, eger çınêbo bahdê taşıtenı Memlit yeno wendenı u şerbetê Memlidi yeno şımıtenı. Bahdê wendenda Memliti, werdena şami dest peykena. Veri camêrd u xorti şamiya xo wenê. Bahdê inan qeç u qul u en bahdo zi cıni u keyney ca bı ca şamiya xo wenê. Şamiya kı werdenı ra vêşi manena, a şami zi neçar u enbıryanan ra kenê vılla. Şamiya xo werdı tepey a meymani benê vılla u şınê keyandê xo. Şewa sıfteyênı, şewa zifafi, şewa gerdegkewtenı şoşmamê laceki, merdım u enbazê cı a şewı nêrakewnê. Bano kı ê teyê çorşmey ê bani gênê kontıroldê xo bın u nobetı tepşenê. Nobetı tepşenê kı a şewı, eger estê dışmenê cı yan zi ê kı cı ra hesnêkenê (Hesnêkerdoxê cı) nirê veyvı u waşti hewn dı cay miyan dı xafılde nêkışê. Çımkı ê kı newe jewjênê a şewda sıfteyênı dı kewnê alem u xeyalna. Qandê coy çiyê cı viri nino u aqıl nêkewno. Merdımo kı zekı newe yeno dınya, a şewı wıni bêxeber benê. Ey ra tedbirê xo gênê kı, çiyê do xırab niro cı sere dı. Zahf dışmenê pê a şewı pawen!
ê kı çiyê biyarê pê sere dı u ê kêfê inan, ê hewesê inan, a şêneya inan inan pize dı verdê. Welatê ma dı ê kı wêrê dışmeniyê, dışmenê cı estê a rojı u a şewı pawenê, qandê heyf u herfati. Yanê kılmê cı vanê hay merdımandê cı a şewı ra bıbo u tedbirê xo bıgirê.
  Şewa zifafi şoşmamê laceki sêniyê pırr çi werdi, çerez veyvı u waşti rê keno hadre u benê wededê cı dı ronanê kı, xo rê çerez kerê kı a şewı nêrakewê. Çı çiyo terwende esto peyda kenê u benê sêni sero ronanê.
Cıni kışta laceki çaputê do sıpe cadê veyvı sero rakenê. Wexto kı lacek şıno kewno veyvı vırarı, veyvı xerpıneno u benê ê pê, bahdê ê pê biyayenı lacek ê çaputê sıpiyê gunıni (gonıni) vejeno teber u beno dano şoşmamdê xo. Cıniya şoşmami yena wınêna veyvı ra, ay qontrol kena u şına xeberı dana pêndê lacek u keynekerı. Xeberı dê inan tepeya şoşmam dabança xo xovera anceno u hirê desti hetê azminiya teqneno. Sebebê teqnayenda dabança, qandê kı heme şar başnawo biyê ê pê u keynekı bêqısur vıjyaya. (yanê keyneka u verê coy niyameya xerpınayenı). Wexto kı keynekı keynekı nêvıjiyo, yanê xerpınayê bo, hıma a şewı gênê benê erzenê wêrandê cı ser. Demo kı veror xerpınayê bo u lacek şıro cı vırarı kewo u ê pê bê cıra goni nina. Bahdo kı bi ê pê u xeberı deyê herkesi u sileh ame teqnayenı, herkes şıno cadê xoser u rehat rehat kewno hewn.

  Bahdê jewjınayışi hefteyê miyan dı kışta key keynekerı, keyna xo u zamay xo dawetê keydê xo kenê. A dawetkerdenı dı xelatı danê zama u keynerda xo. Bahdê dawetkerdenda key pêran, no fın key xalandê keynekı êgana xo u waştey cı dawetê keydê xo kenê. Ê zi dı a dawetkerdenı dı xelatı danê ninan.
  (Verê veyvkerdenda veyvı key laceki vanê xelata xalandê keynekı bıdê. No zi edetêdê kültürdê ma yo u vanê biro ca). Tay wêrê veyviyê dewlemendi, çend xalê veyvda cı estê hemını rê ca bı ca xelatı danê. Ê zi a xelata inan xo sero nêverdanê. Gorey qüwet u qüdretê xo, hemver a xelatı xelatê danê cı. Ê kı halê ciyê ekonomi zahf neweşo, ê teniya xaldê keynekê gırdi rê xelatı danê. Kes heta xelata serdê kêberi, xelata xalan nêdo rew rewi kes nêşeno keyne kı veyvı kero u bero.
  Bahdê dawetkerdenda key pêran u xalan, no fın merdımê laceki, xal u apanê cı, em u xalê cı ninan dawetê keydê xo kenê u ê zi gorey xo xelatı danê cı. Çend mengê nê jewjınayan bı dawetan u xelatı gırotena ravêrena.
  Not: Dı nê nuştedê xo dı kılm mı bahsê tay çiyandê veyvı u veyvi kerd. Ravey dı ma do dur u derg ca bı ca sukandê Zaza-Dımıliyan sero vınderê u jew bı jew ê edetanê inan şıma ya bıdê sınasnayenı. Nê kı mı no nuştedê xo dı nuşnayê teniya ê mıntiqada Sêwregı, Çermugı u ê Gergeriyo. Ê Sukandê ma yê binan dı dıha zahf edetê cure bı cureyê weş u heray estê. Nê zi nişanê zeygineyda kültür, edet u toreyandê ma yê. Ma dost u enbazan ra gazi kenê, ê kı nê ürf, edet, tore, folklor u derheqdê kültürdê ma dı çiyê zanê vanê ma rê bınuşnê kı ma inan kıtab, rojname u pêserokandê xo dı bınuşnê, bıweşeynê.

                 SINET U KERWAYÌNI

  Ma Zaza-Dımıliyan miyan dı cay sınet u kerwayinê zahf gırs esto. Ma Zaza-Dımıli zahf ehemıyet, ca u qimet danê kerwayinı. Kerwa u kerwayinı ma miyan dı müqedesa. Wexto kı ma jewiya kerwayinı bıkerê, heta hewt pizan, hewt sinselan, oymaxan, hewt kalıkan ma ne kışta kerwayandê xo ra keyna gênê u ne zi danê cı. O kı goniya ma kewna pê pêş u ma pê dı kerwayinı kenê, o u ber yan zi eşira ey ma rê beno zey ê keydê ma. Ey ra ma miyan dı edet niyo ma u kerwayandê xo ya keyney bıdê pê yan zi pê ra bıgirê. Jewi dı kerwayinı kerdenı ma kena nezdi pê, dostaneyêda germı ma mabêndı ronana u ma kena merdımê pê yê rojda teng u heray. O kı ma cı dı kerwayinı kenê, kerwayina ma u inan kalıkan ra kalık ramena. Wext beno hirıs-pancas serı tepeya a kerwayina xo fına newe ra kenê newe u pê dı kerwayinı kenê.
  Merdım o kı ma do tey kerwayinı bıkerê, veri ma mabeyndê ey u berda ey dı dostaneyêda germı ronanê, duri u nezdi ra pê sınasnenê, qerekter u şexsiyetê cı gênê xo çıman ver, tehlilê xo yê kerwayinı u ronayenda dostaney weş kenê u ey a tepey a pê dı kerwayinı kenê. Merdım o kı ma pê ra heskenê, ma qimet danê pê, ma pê hesıbnenê u ma zanê ma do a kerwayina xo bıramê u pê rê paşti bıvıziyê ey dı ma kerwayinı kenê. Ma hetı yan zi ma Zaza-Dımıliyan miyan dı kes salme pê dı kerwayinı nêkeno. Hetan kı puçê pê nêvejê u nêzanê çıçiyo, çıçi niyo, çı qerekterdı ro u seni merdım o ma cı dı kerwayinı nêkenê. Ma kerway vanê pê dı bêbextey nêkerê. Jewo kı niro hesabdê ma u ma nêşê ci ya ravêrnê vanê ma ey dı kerwayinı nêkerê. Wext beno dı berê pê dı dışmeni qandê umışbiyayenı, qandê a dışmeney wertera hewadayenı u pê dı dost biyayenı pê dı kerwayinı kenê.

  Tay merdımi estê zahf pê ra heskenê, zahf qedır u qimet danê pê u qandê ramıtenda na dostaney pê dı kerwayinı kenê. Tay soz danê pê kı, kê rê lacek bıbo o ey pêş kero. Tabi na zi pê heskerdenı, qimet pê dayenı, pê sınasnayenı u qandê qüwet kerdenda dostaneyda xo yena ravey u bena semedê soz dayenda kerwayinı kerdenı.
  Wexto kı jew jewi pêş dı sınet bo u goniya ey bırıziyo ey pêş, ê benê kerwayê pê u heta merg na kerwayina ninan ramena.
  Wexto kı kes keno jewi dı kerwayinı bıkero, vanê veror kes xeberı bıdo cı. Eger ey zi rızayey mısnê u kerwayina cı qebul kerdı, ey a tepey a hadreyeya xo ya kerwayinı kerdenı kenê.
  Verê kerwayinı kerdenı o kı keno kerwa bo, o kerwadê xo rê çınay sıneti dano deştenı yan zi herineno. Cı rê qatlıx dano vıraştenı u herwına çiyo bıqimet herineno u qandê rojda sınetkerdenı keno hadre. Laceko kı do sınet bo pêranê ey zi kerwadê xo rê qatlıx danê deştenı, qondırey, qolıkı (işlıgı) seatı u herwına herinenê, gênê u kenê hadre qandê rojda sıneti. Ê kı hebê dewlemendê, ê kı hal u wextê cı zahf weşo, ê cıniyerda kerwadê xo rê, qeçandê cı rê altun u çiyo zey ey bıqimet herinenê.
  Tay zengini estê laceko kı do cı pêş dı sınet bo u do kerwayê cı bo, ey rê estorı yan zi çiyo wıni bıqimet zi herinenê. Wêrê lacekiyê kı dewlemendê ê zi kerwadê xo rê herinenê. Kes nêvano kerway ma ma rê çiyê nêkerdo mekı ma zi nêkerê. Herkes gorey qüwetê xo hereket keno. Wext beno kışta lacekdê sınetbiyayi dewlemend bena, ê kerwadê xo rê herinenê u ey ra çiyê nêpawenê, wext beno o kı beno kerwa, o dewlemend beno kerwadê xo rê zahf mesref keno u inan ra çiyê nêpaweno. Wext beno kerway pê dı qısey kenê u gorey rewşdê xo lınganê xo erzenê. Wext beno pêya kenê ka kam do çıçi bıkero u çıçi nêkero.
  Ma cor dı va, o kı cı ra (pê ra) heskenê ey xo rê kenê kerwa. Ne şerto kerway cı wêrê eşirı yan zi dewlemend bo. Wext beno jew do axa hemalê dı zi kerwayinı keno. Wext beno jew do çerçi axayê xo rê keno kerwa. Ma va kerwayinı heskerdenı ra, qimet pêdayenı ra, pê piyasegırotenı ra, raştey, dürüstey u heskerdeneyda pê ra yena. Wext beno dı enbazê pê yê eskerey pê dı kerwayinı kenê. Wext beno dı dostê pê. (Minak ninan ra hergı jew sukêdı beno). Kerwayinı kerdenı ramıteya dostey u qüwetkerdena a dosteyda inan a.

  O kı keno lacê xo sınet kero ey kerwayê xo belikerd tepey a, soz danê pê, qerar gênê kı do fılan rojı dı kerwayinı bıkerê. Dı welat u edetandê ma dı bolwext o kı keno kerwa bo o sınetçi ano. Wext beno nıqara u zırna zi kerwa ano. Tabi heme sınetkerdenı dı nıqara u zırna nêcınenê. Tay estê sınetê kerwayinı dı xo rê sazwan u dêrwanan anê u bı müzigdê inan a kerwayina xo kenê. Tay estê bêsaz u bêsoz, teniya mewludê wendena sınetê xo ravêrnenê. Tay estê bı hıngılmeya, bı şahiyana, zey veyvi bı nıqara u zırnaya, kay u govendana, şami dayenı u silah eştena veyvey sınetkerdenı kenê. Rojê nıqara u zırna danê pıro, şami vırazenê, danê werdenı u mewlud danê wendenı. Tay zi bêhıngılme, bê qırı-cırı sınet kenê u bahdê sınetkerdenı teniya mewludê danê wendenı u vılla benê.
  Tay-tay zengini estê, dı veyvedê sınetkerdenda qeçkandê xo dı, qeçanê merdımandê xo, ê enbıryanandê xo, ê sêkür u feqiran zi sınet kenê. Qandê xeyr u sewabi, qandê edet u kültüran, qandê namdayenı u qandê xo mıletı çıman vıstenı. O kı qeçanê xo sınet keno çend qeçê ci yê se, hend zi xo rê kerway temin kenê u vinenê. Tabi tay keyey estê jew yan zi dıqeçanê xo kenê jewi pêş.
  Roja kı veyvey sınetkerdenı do destpey kero, a rojı şewra rew key kerway, külfetê cı, dost u merdımê cı çend qüti loqüm, şekerê mewludi, pısküwiti, çiyo kı do kerwadê xo ya kerê ê çi u herwına gênê u yenê key kerwadê xo. Tabi heta kerwa niro nıqara u zırna dest bı cınayenı nêkena. Nıqara u zırna hadre raya amyayenda kerway pawena. Kerwa yeno nino dest bı hıngılmedê veyvedê sıneti beno u gümini kewna nıqara u zırna ser u bena gümı-güma eştenda silahan. Govendi gırêdeyênê u kay kaybenê.
  Nan u şamiyê werdenda dıhirı vırazênê u hadre benê. Şêlıgo kı ameyo veyvedê sıneti, enbıryani, dost u enbazi, feqir u fıqarey, qeç u qul u sêküri yenê u mırdiya xo şamiya xo wenê. (Welatê ma dı çend feqiribê zi nan u şamiya cı zahf u bıbereketa, ê kı yenê mırdiya xo wenê). Bahdê werdenda nandê dıhirı fına hıngılmey veyvi dest peykeno. Heta êre nıqara u zırna cıneyêna, govendi gırêdeyênê, kay kaybenê u hıngılmey veyvi rameno.
  Çend seati verê sınetkerdenı laceko kı yan zi lacekê kı do sınetbê serey cı weş yeno şıtenı, boyê weşi u lewantey sawênê cı, çınayê ci yê weşiyê sınetkerdenı deyênê pê ra, tacê cı yê sınetkerdenı neyênê cı sere u benê hadrey. Tay tay wêrê qeçkandê sınetkerdoxan paytonê yan zi qamyonê tepşenê u çend qeçêki do sınetbê ê qeçkan u enbazandê inan a nanê acı u bı nıqara u zırnaya yan zi bı müziga sukı yan zi dewı miyan ra çarnenê. Tay keyey zi estê nanê estoran ser u çarnenê. Tay zi estê qe zere ra nêvejenê teber heta seata sınetbiyayenı. Tabi wedanê ninan ê tey rakewtenı zi weş xemılnenê, werxan u çarşefanê ninan ê herirınan erzenê cadê cı ser u balışnanê herirınan nanê berzina u cay ci yê rakewtenı kenê hadre. Seni sınet bo biro heme çiyê cı hadre u mükemel bo. Tay tay keyey wedanê qeçkandê xo yê sınetbiyayan bı vıllık u gülana, parçandê qümaşiyê bıreng u rengınana xemılnenê. Cayo kı do qeçeki tey sınet kerê, o ca, o wede yan zi a eywanı kenê hadre, qandê ronıştenda kerway ca !
vırazenê u kerwa şıno sero roşeno. (Tabi veri kamcin qeçek do sınet bo kerway ey roşeno, yanê kerwayê roşeno, ê ey qediya tepey a o bin roşeno) Bı Ella u ekber u selawati antena, laceko kı do sınet bo ey gênê u anê. Çarşefê yan zi şalêda herirına pakı anê, kerwa erzeno xo saqan ser u kerway xo xo pêşdı dano ronıştenı. Şêlıg zi çorşmey cı kom beno u selawetanê xo anceno. Çend merdımi zi sandıq yan zi qütiyanê loqümi kenê xo dest u ê şêlıgi miyan dı cay xo gênê. Sınetçi (sınetvan) çantey xo yê aletandê sıneti gêno u yeno laceki vero çantey xo akeno, aletanê sınetkerdenı cı ra vejeno, dermanê gonivındanayenı u çiyê xo yê pa pıştenı (pêşenı) keno hadre. Tabi no mabêndı mıletı rê vınderdış çınêbeno, selawetanê xo ancenê u cesaret danê laceko kı sınet bo ey. Tabi loqüm vıllakerdoxan rê zi vınderdış çınêbeno, loqüm kenê vılla u mabên ra jew jew erzenê fekdê lacekdê sınetbiyayoxi fek. Mıletı zi jew bı jew loqüm erzenê xo fek u selawetanê xo ancenê. Sınetvani heme hadreyeya xo di tep!
ey a, şalê erzeno laceki veri ser kı wexto kı postey serdê bılıkda cı cıkero, lacek nêvino u nêterso. Loqüm zi kenê cı fek kı, o heyecan dı yan zi a tewatenı bın dı dındananê xo nêqirçıkno u zıwanê xo gaz nêkero. Sınetvan kewno a şalı bın u postey vêşiyê serdê bılıkda laceki cıkeno. Cıkerd tepey a derman yan zi awa gonivındanayenı u qandê nerm tepıştenı u çidê pıronêdıskiyayena weş derman keno. Derman kerd tepey a çaputandê nermanê pıştena weş pêşeno. Heta lacek sınet beno u sınetbiyayenı qedêna mıletı selawetanê xo ancena.

  Sınetbiyayenı qediyê u bılıka laceki pêşiyê tepey a, eger lacek werdiyo u wegêrêno kerwa ey keno xo vırarı u beno cadê cı ser. Eger heşt-new seran sera yo, kerway cı kewno cı qol u gêno beno cadê cı ser.
  Peyniya sınetbiyayenı amê tepey a dest bı wendenda mewludi kenê. Mewlud yeno wendenı, şerbetê cı yeno şımıtenı, şeker u pısküwitê cı yenê vıllakerdenı u ey a tepeya mıletı jew bı jew werzena, sınetkerdenı bınbarek kena u wırna hetan rê risıpeyey, nêşermıney, serkewteney u domkerdeney wazena u şına keyandê xo. Key kerway heta nimedê şewı kerwadê xo hetı manenê. Qandê kı kes nêzano seni beno seni nêbeno. Qandê emnıyet u fahmkerdenda haldê cı cı sero manenê. Wexto kı cı ra goni şıro yan zi jan tepşo hıma xeberı bıdê sınetvani yan zi tıxtoran. Qandê heme tedbir u lazımey cı ser ra niyabırênê.
  Bahdê sınetkerdenı çend rozi pêser o sınetçi yeno çaputan u pêştenanê bılıkda sınetkerdoxan vırneno, melhem u derman keno u şıno. Tabi dı no mabên dı wextê kerway yan zi ê külfetê cı bıbo u cado duri dı nêbê, ê zi hergı rojı yenê kerwadê xo ser, ey ziyaret kenê u wınênê haldê cı ra, hele senino senin niyo.
  Bahdê sınetkerdenı hefteyê yan zi dıheftey tepey a wêrê laceki kerwayê xo dawetê keydê xo kenê. Cı rê şamiyê weşi vırazenê danê werdenı, xelatê vayınê bıqimetıni herinenê u danê cı. Kerwa zi wexto kı yeno, cıni yan zi keynandê key kerwadê xo rê topê qümaşi yan zi jewbi hediyey herineno u xo dı ano. Tay tay zi kerwadê xo rê altun yan zi çiyo zey ey bıqimet anê yan zi perey kenê balışnada cı bın, yan zi berzindê cı ya ronanê.
  Lacek werışt xo ser u geyra tepey a no fın kerway inan, inan dawetê keydê xo keno. May u piyê laceki zi kerwadê xo rê yan zi külfetê kerwadê xo rê hediyey herinenê u xo dı benê.
  Bı no hesab a kerwayinı bena u nê wırna heti pê ya gırêdeyênê u benê dostê pê yê rojdê teng u heray. Goniya cı kewna pê pêş u benê merdımê pê yê goni pêpêş dı rıjnayenı.
  Dı no nuştedê xo dı bı kılmey mı bahsê sınet u kerwayinı kerd.


 

ROŞANÌ

Dı şardê ma miyan dı xeylê roşani estê kı kışta şardê ma ra yenê bımbarek kerdenı. Ninan ra taydê cı nêyê: Roşanê Roci (Remezani, Şekeri), Roşanê Heciyan (Roşanê Qürbani), Roşanê Kormışkani, Roşanê Eşuri, Roşanê serdê serı, Roşanê kerge kerdenı, Roşanê Bılxür vıraştenı, Roşanê bahdê pali u cıwênan, Roşanê sirık rıjnayenı, peme cınayenı, xışıkı vetenı u herwına.

ROŞANÊ KORMIŞKANÌ

Heta ewro zaf çi KORMIŞKANÌ ser niyameyo nuştenı, ka Kormışkan çıçiyo, çıçi niyo. Demê do wıniyo yeno kı, Roşanê Kormışkaniyo keno vira şıro u wertera werzo. Kormışkan roşanê Zazayano en gırd u gırso. Kormışkan Zazayan-Dımıliyan miyan dı rojêda newe, şênı, roşnayi u rojêda bımbarekı yena qebulkerdenı u sınasnayenı. Roşanê Kormışkani jew rozı niya, hefteyêno. Hefteyo peyniyênê mengda Awdarı (adarı) çarşeme ra heta çarşeme hefteyê rameno. (Ma mengda Awdari rê vanê menga Kormışkani zi). Dı ê hefti mıyan dı çarşemeyo en bahdoyên dı, roja paka akerdê dı, ayam weşı dı, şarê Zaza-Dımıliyan çınay xo yê newi, pak u weşi dano xora, werdena xo gêno u şıno mesire (piknik). (Tabi veror heme şamiyê terwendey vırazenê, hazıreya xo vinenê u a rojı dı gênê şınê gemı). Heme piya gema, deyan u gewan sero, dık u bostanan kışta, erd u baxçan miyan dı, si u keran sero, duz u meydanan dı bı kêf u şêneya, kay u şahiyana, deyr u muzigana Kormışkanê xo bımbarek kenê.
Heme dewlemend, axa, beg, mir u sınasnamey Zazayan keyandê xo dı qandê bımbarek kerdena Kormışkani şamiyê terwendeyê tamınê weşi vırazenê u gênê benê gema, meydanandê Kormışkani dı danê dost, merdım u kesandê neçaran u bı inana piya nanê xo wenê. Dı roşandê Kormışkani dı Beg, Mir, Axa u keyey dewlemendi, qeçkanê keyandê neçaran, bêkes u sêqüran kenê mırd u çınayo newe herinenê u danê pıra. Kesê dewleti dı o roşandı destê xo hetê neçarana derg kenê, destê inan tepşenê u inan rê yarmetey kenê. Taydê cı zi yarmeteya dost , dewıj, merdım u sınasnayandê xo kenê. Pizanê inan kenê mırd u serê inan kenê newe. Qandê nê sedeman Kormışkan rojêda roşnayi, a dest tepıştenı u yarmetey, rojêda xeyr u bereketi, a şênayey u kêfweşey yena qebul kerdenı u sınasnayenı. Qedır u qimet, gıraney u vayeya ê roşani zahf gırda. Vayeya cı kışta yarmetey pêdayenı u pêheskerdenı ra nina herinayenı u bazarkerdenı. Qedır u qimetê cı nino hesab kerdenı.
Wexto kı şarê ma Zazayan dı a rojı dı vıjêno mesire, meydanandê Kormışkani, cayandê en berzan, ko u keran sero adır wekeno, çorşmey adıri şıno yeno, xo adıri sera çekeno u kay keno. Babet babet muzik yeno cınayenı, deyri (dêri, kelami, lawıki) yenê vatenı, govendi yenê gırêdayenı u babet babet kay benê u yenê kaykerdenı. Cıni u keyney bolê cı panceyê (şılwalê, donê) kı qümaşdo sur ra yan zi xetê surıni tey estê danê xora. Çalme, sêm, murey u altunanê (zêranê) xo yê bıqimetınan kenê xo ya u xo zey veyvekana, zey horiyana xemılnenê. Bı no hesaba vıjênê şênayey u şahiyandê bımbarek kerdenda roşandê Kormışkani. Camêrd u xortê cı zi zey inan çınayê xo yê weş u newi danê xora u xo xemılnenê kenê zey waştana (zamana). Bolê camêrdandê cı yê bıemıran pırêno sıpeyo xaşêlın danê xora. Herunda şewqa dı, kılawê wertey cı sur nanê xo ser. Her kıştêda ê çınadê inanê sıpi dı şeritê do sur esto. Werteyê kılawandê inan en tayn hendê nuşteyê rengda surı ra vırazıyayo. Rengna zey şeritiya ê nuşteyê suri gêna xo miyan u ey xemılnena. Bahdê a rengı fına şeritêdo sur yeno bındê ê şeritê zewna rengıni bın. Bahdê ê surdê dıdını fına rengna ra şeritna yeno bın. Bı no hesaba şeritê sur, jew zewbi rengan ra yenê yenê pê bın. Yanê jew sur, jew rengna, jew sur jew rengna. Bı na xemılnayena wertey cı sur u şeritê suri tey esteyana kılawê cı vırazênê u neyênê cı ser. Hirê şeriti rengandê binan ra u her mabêndê ê rengan dı şeritê do sur cay xo gêno u kılawı bı no hesaba yena meydan. Ma bı no hesaba bıdê izah kerdenı nuşteyo sur werte dı u hirê şeritê suri zi çorşmedê kılawa a kılawı xemılnenê. Nuşteyo suro kı wertedê kılawı dı sembolê Zazayan ê roziyo, ê hirê şeritê suriyê kı çorşmey kılawı ra ameyê çarnayenı u zey mundida Şêx Fatmaya (gök kuşağı) kılawı gırota zi jew nişanê roşnayi, jew nişanê xeyr u bereketi u jewdê cı zi nişanê pêra heskerdenı, qimet pê dayenı, qedrê pê gırotenı u yarmetey pê dayeno. Şewanê ê heftedê Kormışkani dı şarê ma Zazayan keyan dı, wedandê meymananê dewan dı, key Pir, Beg, Axa, Seyid, Şêx u Miran dı yeno pêser, hıngılmey u şênayeyê cure bı curey vırazeno, kay keno, dêri vano, pê dano huwatero u pêrê meseley vano. Hergı şewı cayê dı, keyeyê dı yan zi çend keyan dı yenê pêser, pê hetı, piya wenê, piya şımenê u piya kêf u hıngılme kenê. Merdım, ber, eşir u keyeyê pêra qahryayey, dı roşandê Kormışkani dı pêdı yenê werey u umışê pê benê u pêdı şerweşi kenê. Dı ronıştena şewandê roşandê Kormışkani dı zahf çerez u çiyo zey çerezi yeno werdenı. Mesela pastêx, kesmey, sıncıxi, nıhey pıraynayey, dendıkê (berzey) pıraynayeyê vılda verrozi (maşelay), ê kuwan, zebeş u beşilan, kılêncey, kılêncey nandê nebi (mısri, eskızi, nanê nıhan, qatmey, şolık, qawırme, henarê payızey, mıroy payızey, vami, gozi, qıznawê pıraynayey, kınciyo pıraynaye, qahwey qıznawan, tuy wışki, tey u şiraneyê babet babeti yenê ronayenı u werdenı. (Tay mıroy u henarê welatê ma yê payızey estê, wext ra wext, yanê wextê xo yê bıyayenı ra heta wextê bıyayenda serda binı yenê şalge kerdenı u dı ê şalgandı yenê mühafaza kerdenı. Wext ra heta wextê xo ramenê u manenê).
Dı ê şênayan u hıngılmandê dewrdê Kormışkani dı bol şamiyê terwendeyê bıtam u weşi vırazênê u werênê. Mesela zey keşkekı, rız u serkızrık, bılxürı serkızrık, yan zi bıqawırme, dekerdena kodıkan (dolman), küftey, şirawiya kergan, tırşo bısımaqa vıraşte, tırşokı bı awda henarana vırazêno, qatmey, şolık, toraq u rıwendê qeliya, rıb u rıweni miyan dı surkerdena pastêx yan zi nani, tırşê nıhan u puni, pırkerdena bız, mi yan zi ê kerg u hüliyan (kergê mısri, kergê şami, eleloki), tırşê qıloxirıkan, şorbadoy, kılêncey, danugı, eşure, kebabê babet babeti, tırşê qesıba, surkerdena isot u bancanandê wışkan, nan u kılêncey nebi, küftey kınci u herwına.
Şımıtenê cı zi şerbetê rıbi, do, şerbetê biyani (susi), şerbetê awda henaran, xoşawi, sıskı, awa porteqalan yan zi ê sa u meywandê binan, xoşawiya qax u çiran, qahwey qıznawan u herwına.

Keyne u xortandê Zazayana dı o roşandê Kormışkani dı serbest serbest pê vinenê, wınênê pêra, pê qayıl benê, pê ecıbnenê, pê vera ravêrenê, zeriya xo fênê pê u qandê waştenı mesela may u pêrdê xo rê venê u akenê. May u pi, yan zi merdımê ciyê qedır qimeti, pil u veramyayey berandê cı şınê wazenê. (eger qeder abıyo, bıdê pê, pêya jewziyênê). Xort u keyney Dımıliyanê ezebi bı çıhar çımana amyayena roşandê Kormışkani pawenê. Çımkı dı o roşan dı, rıhat rıhat, serbest serbest hereket kenê, pê vinenê yan zi bı çımana pê bırnenê. Serbesteyêda bol hera u demokratikı dı roşandê Kormışkani dı esta. Na zi nişanê demokrat bıyayenda Zazayana. Xorti çalım kenê keynan vera ravêrenê, keyney zi bırwan bınra inan bırnenê u ê zi çalımê xortan peydı roşenê xortan.
Nıqarewan u zırnewan, luliwan u sazwan, dêrwan u kaywan, meselewan u estanıkwan u aşıqê ê dorman, çorşman u ê dewan u deveran, qandê hıngılmedê şênayey u bımbarek kerdenda roşandê Kormışkani seferber benê.
Dewê kı, deverê kı, cayê kı nê sazwan u dêrwan, aşıq u meselewan u herwına tey çıniyê, dewlemend, mıxtar, beg u axlerê ê cayan, yan zi veramey u verkewteyê cı serrê veror perey danê aşıqan, sazbendan u herwına merdımandê sanatkarandê ê çorşmi u inan dewetê dew u deverandê cayandê xo kenê. Wahêrê honeran zi yenê rengı danê roşandê Kormışkani, honeranê xo nişanê şari danê u roşanê cı hıngılnenê u kenê şên.
Cayêdê, qimetêdê, vayeyêda Kormışkaniya zahf gırd u berzı şardê Zazayan miyan dı esta. Keyeyê kı, berê kı dewandê xo ra barkerdo u key xo berdo sukandê gırdan u zewbi cayan, eger imkanê inan bıbo u hendê qülda derzıni imkan bıvinê, dı o heftedê bımbarek kerdenda Kormışkani dı yenê dewandê xo dı, benê tewrdê şênayey u hıngılmandê roşandê Kormışkani u şardê xo ya piya, dı şardê xo miyan dı ey bımbarek kenê. Qandê kı Hükmatê Tırkan, esker u polisê cı nêverdanê kı şarê ma roşanê xo yê Kormışkani bı serbesteya u serbestey miyan dı bımbarek kero. Heme ray u neqeban cı ver gênê kı roşanê Kormışkani niro bımbarek kerdenı. Bı her babeta cı vero benê bend, nêweşey fênê cı miyan u şaro kı qandê bımbarek kerdenı ameyo pêser inan qerşun kenê, çıwey kenê u kenê vılla.

Labırê çı heyf, çı güna kı ewro o roşanê ma yê Kormışkani werte ra werışto u vıni biyo. Keso dıha ne qalê cı keno u ne zi wetano ey bımbarek kero. Vanê ma newe ra gan bıdê ey u ey vejê meydan u bımbarek kerê, se beno wa bıbo. Şari bı zıwandê xo ya, bı roşanandê xo yê milliyana, kültür, edet u toreyandê xo ya yenê sınasnayenê u pêra ca benê. Nişanê şarbiyayenda ma ra zew zi roşanê ma yê Kormışkaniyo, çımkı bê şardê ma şarna ê roşani bımbarek nêkeno. Serê meseladı merg zi bıbo vanê ma xo feda bıkerê u ey bımbarek kerê. Şıma zanê nesilê ma yo newe dı heqdê roşandê Kormışkani dı zahf çi nêzano u ey nêsınasneno. Ez zi tayn çiyanê werdiyan gırdandê xo ra peyhesiyaya. Ju ju fını mı wedandê ma dı aşnawıtê, pil u gırdanê ma, şêx u axleranê ma bahsê roşandê Kormışkani u şênayeyandê ê wexti kerdê. Bol edet u toreyê Kormışkani estê kı, ewro ma inan ra jewdê cı zi nêzanê. No hirıs-çewres sero kı ez raşt niyameya, bı teferuata, bı şên u şênayeya, bı hıngılme u venga cayê dı roşanê Kormışkani ame bımbarek kerdenı. Jew jew dewan dı bı nımıtena, bı xırxızeya, çend seatan miyan dı adır webıyayê u ameyê bımbarek kerdenı. Zewbi kesi nêwetardê bımbarek kero.
Tay çiyê Kormışkani gıranvay u taybeti esti bi. Hefteyo kı keno dest pey kero yan zi verê coy, dı welatê ma dı vıllıkê esta cırê vanê esparıkı yan zi vıllıka Kormışkani, a vıllıkı erdi bın ra serey xo vejena u vıjêna. A vıllıkı mêşan miyan dı, bır u beri bın dı, deyan sero, mabên yan zi qelaşandê siyan dı, velg, qırş u qali bın dı, cayo kı hera cı sura yan zi germ manena ê cayan dı, herda gavını miyan dı, erdandê qumınan dı u herwına cayan dı bena kıho. A vıllıkı dı mengda awdari (adari) dı vıjêna. Yanê a esparıkı nişanê amyayenda wesari u ê Kormışkaniya. A vıllıkı hendê gışt u gıştunim kewna erdi ser u vıllıka xo akena. Per, kok u vıllıka cı yena werdenı. Kokê cı zey kıxsiyayo, kes pur keno, tewrdê vıllık u perandê ciya weno. (Tabi ê kı ay vinenê qandê nımuni, qandê mısnayenı nêwenê u qandê werdenı zi nêgeyrenê ay). Semedê werdibiyayenda cı, bol zehmeto kes qırş u qali miyan dı, velg, perê daran u keslegan bın dı ay bıvino.
Gırdanê ma bol qal kerdê u vatê: "Xort u keyneyê kı ezebê ay bıvinê qederê cı abıyêno. O kı en sıfte ay bıvino, vanê rısqê ey a serı vêşi beno, kar u gırweyê cı rayo şıno u dı a serı miyan dı tengey u zehmetey nianceno, nêvineno". Wexto kı kes ay vineno, vanê kes bı qırma, bı pısta, bı kardiya çorşmey cı aşano, ay weş bı kokdê cıya erdi bın ra bıqlayno u vejo. Wexto kı tı nêşê ay bı kokdê ciya erdi bın ra bıqlaynê u vejê, yan zi bıqürmıçınê rınd nêbeno. Kesê kı ay vinenê, ê kesi nêşê ay bı kokdê cıya vejê, vanê ê kesi bêmeharetê, destbereya cı çiyê nina, destmelêsiyê. Kesê kı ay vinenê nêşê ay kok ra bıqlaynê u bıqürmıçınê, vanê bejna inan zi a serı nêvıjêna, kılm manena u derg nêbena. (tabi kesê kı hewna genciyê u bejna cı vera cor şına inan rê vanê). Qandê coy zi zahf qeyret kenê u hewl danê xo kı ay bı kokdê ciya vejê. Bejn u balê a vıllıkı u xemılyayena cı zey veyvekanaya. Qandê coy zi tay merdımê kıhani cırê vanê "Veyveka wesari".

Çiyo kı mı Kormışkani ser aşnawıto ninan ra ibareto. Ma embaz u dostan ra, şardê ma Zazayan ra reca kenê, kam Kormışkani ser çiyê zano yan zi aşnawıto, wa ma rê, rojnameyandê ma rê, nuştoxandê ma Zazayan rê bırışo yan zi eger şeno bı xo bınuşno u rafino çımandê şardê ma ver.
Not: Şıma zanê teberdê Sêwregı dı dirê cay, dirê meydani estibi cırê vatê cay Kormışkani. Şarê ma yê Sêwregı şiyê dı ê cayan dı Kormışkanê xo bımbarek kerdê. Qandê coy ê cayan rê vatê cay Kormışkani. Dewda ma Mextele dı zi cayê estbi cırê vatê gewê wışki, dı o ca dı verênanê ma adır wekerdo u Kormışkanê xo bımbarek kerdo.

Not: Mıntiqa şardê ma yê Dersım, Erzingan u Sêwasi dı zi bıbabet na bımbarek kenê u ê a rojı rê vanê ”Çarşemeyo siya” (kara çarşamba). Labırê ez nêzana ê bı çı babeta u seni bımbarek kenê. Olvazê mı rê soz dabı kı gırdandê xo ra pers kero u mı rê bınuşno. Labırê hewna mı dest nêkewto.

ROŞANÊ ROCÌ

No roşan bahdê tepıştenda Roci (Rozi) yeno bımbarek kerdenı. Şarê welatê ma yo Müsülman (Mısılman) serê miyan dı ju mengı Roce tepşeno. Roja kı roce qedêno a rojı Roşanê Roci destpey keno. No Roşan hirê rozi (roci) rameno. Roja sıfteyênı şewra rewê şarê ma yo mısılman şıno Cami u Nımacê (Nımazê) roşandê roci keno. Zerqê tizi erzeno u roj hebê berz beno, nêbeno dest bı Nemaz kerdenı beno. Nemazê xo kerd tepey a herkes sınasnayanê xo gêno u şınê keyandê xo dı şamiya Roşaniya şewray piya wenê. Sınasnayan ra kam Pilo, ravey ameyê eşiro, gırd u bı emıro key ey dı şamiya Roşani vırazêna, qandê meyman, sınasnayan, dost, merdım u enbıryanan. Pilê ê keyi Cami ra vıjêno nêvıjêno, merdımanê xo, dost, enbaz, sınasnaye u enbıryananê xo gêno şaneno xo dımı u yenê keye. Roşanê xo bımbarek kenê u dest bı werdenda şamida xo ya Roşani kenê. Şamiya xo ya Roşani heme piya roşenê u wenê. Merdımê kı yenê nan wenê, vêşi nêroşenê. Qandê kı jew yeno jew werzeno. (Yanê tay yenê şamiya xo wenê u werzenê şınê. Qatna yenê roşanê ê keyi bımbarek kenê u şamiya xo wenê). A rojı şewra heta şan key raveyamyayan dı, Pir, Axa, Şêx, Seyid, Sereşir, Pil, Gırd, Mıxtar u dewlemendan dı sırfey nan werdenı erd ra nêwerzeno. Jew yeno jew şıno. Ê kı yenê hıma-hıma hemeyê cı dı ê keyan dı nan u şamiya xo wenê. Qeçê sınasnayan, merdımandê cı u enbıryanan zi yenê ziyareteyda ê keyi. Qandê qeçkan (Domana) şeker u çerez herinenê u inan ra kenê vılla. Ey ra nameyêdê ê Roşani zi Roşanê şekeri yeno vatenı. Bê vıllakerdenda şekeri Pil yan zi gırdê ê keyi qandê xerckerdenı perey zi danê qeç, xort u kesandê neçaran, mıhtacbiyayan u sêküran. Bênan u şami dayenı, kılêncey (kılori) Roşani zi yenê vıraştenı u vıllakerdenı.
Neçar u fıqarey, bêkes u sêküri dı ê Roşanan dı şınê keyandê dewlemendan dı, Sereşir, Beg, Axler, Pir, Pil, Şêx u Mıxtaran dı nan u şami wenê. Çımkı şamiyê Roşanan heme, şamiyê terwendey u goştıniyê. Neçar u bêkesiyê kı serı fınê goşt nêvinenê u nêwenê, dı ê Roşanan dı mırdiya xo wenê. Qandê coy zi cayêdê ê Roşanano taybetiyo gırd şardê ma miyan dı esto.
Tabi bê werdenı u vıllakerdenda nan u şami, parseci zi yenê xo rê parse kenê u perey arêkenê.
Hirê rozi pêsero o Roşan yeno bımbarek kerdenı, dost, Enbaz, sınasnayey u merdımê pê ê hirê rojan miyan dı şınê u pê ziyaret kenê. Şandê ê rojan dı zi keyan dı yenê pêser, çixküfte vırazenê, çerez çerez kenê, xo miyan dı şên u şahi vırazenê, wenê u şımenê.
Jewna cayêdê ê Roşanano zahf gırso taybeti esto kı, o zi noyo. Ê kı pê ra qahryayê, ê kı nabênê cı pê dı xırabo, ê dı nê Roşanan dı yenê pê hetı u pê dı yenê werey. (Tabi ê kı werdiyê ê şınê gırdan hetı u cı ra efê xo wazenê. Ê kı bı xo nêşınê zi, inan dost, enbaz u sınasnayey gênê u benê pê dı anê werey). Bı no hesab a qahryayeya miyandê inan werzena.
Dı a bımbarek u ziyaretkerdena ê Roşanan dı veri ê kı emrê (temenê) cı werdiyo ê şınê gırdanê xo ziyaret kenê u lew nanê Pilandê xo desta. Bahdo zi, eger gırd u pilê inan wext bıvinê, yan zi pa bıresnê ê şınê werdiyanê xo ziyaret kenê u kêfanê inan kenê weş.
Tay merdımê xeyrwaştoxi, dewlemend, Sereşir, Axay, Şêx u Begleri dı ê Roşanan dı feqir u fıqaran rê, bêkes u bêwıhêran rê, sêkür u seqetan rê xüsusi şami vırazenê, pizanê inan kenê wırd u serê inan kenê newe. (Yanê cı rê çına herinenê u danê pıra) Qandê xeyr u xeyratkerdenı çıçi lazım o kenê.
Çı çiyê werdi u xoradayeno terwende esto, dı ê Roşanan dı yeno werdenı u xoradayenı. Dı ê Roşanan dı çı çınayo newe, pak u nammili esto, sandıqanra vıjêno yan zi herineyêno u deyêno xora. Gırd u werdi, cıni u camêrd, xort u keyney, waşti u waştey, veyv u zamay dı ê Roşanan dı çınayo weş danê xo ra u zey vıllıkana xo xemılnenê. Dı nê roşanan dı herkes şıno merdandê xo ser, gorıstanan u inan rê yasin yan zi mewlid dano wendenı u xeyratê cı keno vılla.

ROŞANÊ HECÌYAN

Roşanê Heciyan (Roşanê Qürbani): Dı no Roşan dı şarê ma yo Mısılmano kı hal u wextê cı weşo şıno u Heci tewaf keno u qürbani cıkeno. Qandê coy zi namey cı Roşanê Heciyan yan zi ê Qürbani neyayo pa u vajıyêno.
No Roşan zi dina mengi bahdê Roşandê Roci (Remezani) dest pey keno u yeno. No Roşan çıhar rozi yeno bımbarek kerdenı u rameno. Zey Roşandê Roci, dı nı Roşan dı zi şewra rewê şarê ma yo Mısılman şıno Cami dı Nemazê roşani keno. No roşan zi eyni zey roşandê roci şardê ma miyan dı yeno bımbarekkerdenı. Ferqê mabêndê nê Roşan u ê Roşandê Roci no yo. Dı nê Roşani dı Qürban yeno bırnayenı, cıkerdenı. Şar Nemazdê Roşani ra vıjêno, nêvıjêno yeno keyandê xo dı dest bı cıkerdenıda Qürbandê xo keno. Ê kı hal u wextê cı weşo, gorey şertandê Ìslami vanê Qürban cıkerê. Qürban nê heywanan ra cıbeno. Deve, Ga, Manga, Viştıra, Nalı, Camusı (Gamêşı), mi, Beran, Bızı yan zi Tışki ra Qürban cıbeno.
Şêlıg Cami ra vıjêno tepey a, o kı qesab ano, o kı dost, merdım, enbaz u sınasnayanê xo yê kı zanê u şenê qürban cıkerê inan ano, yan zi bı xo zano cıkero kardi u hacetanê xo yê cıkerdenı gêno u yeno qürbanê xo cıkero. Qürban cıbıya tepeya beno hiri pay, hirê beşi. (Vanê pay heme zey pê bê, ne ju goştını ju esteyını, ju vêşi ju kemi bo). Paya jewi keyeyo kı Qürban cıkeno o keye qandê xo u külfetê xo hewadano, gêno. Paya dıdını enbıryanandê xo ra keno vılla. Paya hirını zi dost, enbaz u merdımandê xo ra keno vılla. Bı no hesab a Qürbani pê ra pay (beş) kenê. Qürban cıbıya, beş bı u ame vıllakerdenı tepey a, pê ziyaretkerdeney destpey kena. (Tabi qeç u qulo werdi cıkerdena Qürbani nêpaweno. Ê şewra rewê tewranê xo yê şeker, çerez, çiyê werdiyo werdi u perey arêkerdenı kenê xo dest u keydê xo ra vıjênê u şınê keyandê enbıryanandê xo, dost, merdım u sınasnayandê xo u Roşanê inan bımbarek kenê u çiyê xo arêkenê).

Ê goştê Qürbaniya şami vırazênê, külfetê keyi u meymani yenê wenê. Tay dewlemendê şar u welatê ma estê kı, ê Roşandê Qürbani dı qeçandê neçar u sêküran rê şamiyê goştıni vırazenê u bı inan a danê werdenı. Zahf neçari estê, dı o Roşan dı keye bı keye geyrenê, parse kenê u goştê Qürbani arêkenê. Tay keyey dewlemendi estê kı, ê hirê-çıhar Qürbani cıkenê u kenê vılla. (Mesela camêrdê keyi Qürbanê qandê xo, jewi qandê cınıyerda xo, jewi qandê külfetê xo, eger estê se qandê may u pêrdê xo cıkeno u goştê cı keno vılla) Tay wêrê xeyr u xeyratkerdenı estê kı, dı o Roşan dı qeçandê sêkür u neçaran rê çınayo newe herinenê yan zi danê deştenı u gênê anê danê pıra u seranê inan kenê newe. Tay Şami vırazenê u Memlud danê wendenı. Ê kı hal u wextê cı weşo hergı jew babetêna xeyr u xeyrat keno. Mı dı Roşandê Roci dı bahs kerdbı kı, herkes çınayê xo yê newi dano xo ra u xo xemılneno. Feqirê kı perey cı çıniyê u nêşenê serı fınê xo rê goşt bıherinê u bı külfetê xo ya bıdê werdenı, dı ê roşanan dı taydê cı xeyrdê xeyrkerdoxan goşt vinenê u wenê. Tay feqiri zi estê kı, xo nêronanê, kewnê zerandê xo u kêberan xo sero gênê. Şıma zanê qabırxey şardê ma qalıno, rew rewi kes xo kesi rê nêronano. Labırê fına zi xeyrkerdoxi bı zora ê kı vinenê u xo resnenê cı danê cı. Xebera cı jewdê feqiri ra bıbo, jew nê o bin beno goşt dano cı. Tabi ewro wıni niyo. Sukandê gırdan dı tay estê ne kes kesi ya alaqeder beno u ne zi kes kesi sınasneno. Tabi insani zahf vıryayê.

Dı nê wırna Roşanan dı zi ca bı ca qandê kaykerdenı, qandê qeç u xortan, keyne u veyvan cay kayan vırazênê. Leyli u qelaqizıki, hêlık u cınıştıki vırazênê, roneyênê u şar şıno nışeno cı. Yanê cay Roşani, meydanê roşaniyo taybeti vırazêno u tey kay benê. Dı ê cayan dı nıqara u zırney cıneyênê u şar govendi anceno. Xort u keyney ezebi dı ê cayan dı, dı meydanandê roşanan dı, dı ê ziyaretkerdenandı pê vinenê, pê qayıl benê u pêranê xo rışenê qandê waştenı. Xeylê merdım u sınasnayey pê estê kı, xebera kesi kesi ra çınêbena kı, ka keyna fılan kesi esta. Ancax dı ê Roşanan dı yan zi veyvan dı pê vinenê u sınasnenê. (gırdê ninan zanê, labırê ê bı xo nêzanê)
Bê nê wırna roşanan serê serı esto kı, rojê cı beliyo u hergı serı serdê serı dı yeno bımbarek kerdenı. Ey dı zi a şewı heta şewra keyan dı, yan zi cayandê kêfkerdenı dı roşenê, wenê u şımenê. A şewı heta şewra şar nêrakewno. Ê kı şınê keyandê pê, ê kı şınê enbazandê xo hetı, xo rê kêf kenê u şewa xo ravêrnenê.

Bê nê Roşanan tay wexti zi ma hetı estê kı, hergı serı ê tekrar benê u zey Roşanana, zey veyvana bı şên u şêlıga, bı kêf u kayana yenê bımbarek kerdenı. Nê tam roşani niyê. Nê teniya dewandê ma Dımıliyan miyan dı benê. Ez wazena hebê zi bahsê ê Roşanandê karkerdenı bıkera, ka çıçiyê çıçi niyê.

       KERGE U VEYVEY KERGE KERDENI

  Ma hetı bahdê biyayenda Engurda şirê şarê dewandê ma heme piya vıjêno kerge kerdenı. Dewızi şınê Rezan miyan dı cayê do duz u berz dı, yan zi deyeyê sero cay kergi vırazenê. Dewızi herzaley vırazenê, cay xo yê rakewtenı u bın dı sersi dı ronıştenı vırazenê. Lênanê xo yê kergi, fıraq-mıraqanê xo yê tey şami vıraştenı, werdenı, engurı çinayenı, cadê kergi ardenı u herwına cı rê çıçi lazım o benê cadê kergi. Bı tonana koli anê qandê gırênayenda kerge u Rıbi. Camêrd u xortê dewı heme wertiyê xo yê tey rakewtenı gênê u şınê kergan ser. Şewra rewê honık dı cıni, xort, keyney u qeçi şınê rezan miyan dı engurı çinenê. Camêrdi zi inan kenê selan u sandıqan miyan u anê cadê kergi. Rezê kı duriyê sandıqan barkenê bergir, Qatır u Heran u wıni anê. Rezê kı nezdiyê cadê kergiyê camêrdi sandıqan yan zi selan erzenê xo doşi u anê. Şewra ra heta nezdi dıhirı engurı çineyêna u kırêşêna kergi ser. Tay cıniyê bı emıri zi dewı dı manenê qandê şami vıraştenı. Dıhirê heme piya nanê xo yê dıhirı !
wenê. Eger roj bol germ bo tay şınê daran bın dı sersida daran dı rakewnê. Taydê cı zi xo vıradanê roy (Fırat) ver yan zi cayo kı awi, doli tey estê ê cayan, kewnê awı u xo kenê honıki. Eger dınya bol germ nêbo, bahdê werdenda nandê dıhirı dina seati tepey a fına şınê rezan miyan dı engurı çinenê u anê. Engura kı çinaya u arda kergi ser, ay cayê dı sersiya dar u herzalan bın dı mühafaza kenê. Qandê kı tiji vera, roji vera wışkı nêbo u awa cı niyanciyo. Şıma zanê tijiya welatê ma, dı seatan miyan dı heki pêyşnena.
  Şandê cı dı heme kergi sero resenê pê, kom benê. Tay engurı pay kenê, tay isot, bancani u çiyo zey inan erzenê adıri ser u adırdı sur kenê, tay lênanê rıbi nanê adıri ser u rıb gırênenê, tay pastêx, kesmey, sıncıxi u herwına vırazenê. Çend seati şanê ser gırweyay tepey a yenê roşenê. Ê kı dewda cı dı aşıqi estê, aşıqê cı yenê cı rê saz, luli yan zi nıqara u zırna cınenê u nê zi vero govendı gırêdanê u kay kenê. Ê kı vengê cı weşo u dêri zanê dêri kenê. Bı no hesab a heta nezdi zerq eştenı kêf u kay kenê. Tay dewê kı rezê cı boliyê, kergeyê ê dewanin di-rê heftey rameno. (Mesela veri kerge kerdena dewda ma nezdi mengê ramıtê). Bı no hesab a hergı şewı kêf u şahi kenê. Qandê coy ma wextê vıjyayenda kerge kerdenı rê vanê roşanê kerge kerdenı.

Not: kerge: Bizim memleketimizde şire üzümü olduktan sonra, onu basıp pekmez, pestil, kesme, helva vesaire yapmak için halkımız bağ bozumuna çıkar. Bu bizde en az iki üç hafta sürer. Biz bu bağ bozumuna kerge deriz.

           VEYVEY PALÌKERDENI U CIWÊNAN

  Wextê palikerdenı nezdi mend tepeya, dewıjê şardê ma Zaza-Dımıliyan xo miyan dı, merdımandê zanayan u bı emıran ra heyetê ronanê. Ê kı dı na heyetı miyan dı ca gıroto, ê şınê erd bı erd erdanê karıtanê dewda xo geyrenê, hele teney kamci erdi veri yeno çinayenı, yan zi do çıwext biro çinayenı. Bıgeyrayenı u kefşkerdena erdanê dewda xo hemını belli kenê. Bahdê bellikerdenı ê erdan pê dımı rêz u sıre kenê, ka teney kamcin erdi do verê kamci erdi u çıwext, yan zi kamci rojı bıçineyo. Heme pê dımı sırekerdi tepey a wextê çinayenı sırey kamcin erdiyo, yan zi çinayena kamci erdi ameya, ê erdi ra destpeykenê. (Wext beno, jew jew erd qıraç beno, teney ey hebê dıha rew beno. Wextê biyayenı dı nê şenê qerarê xo bıvırnê. Çımkı ferz niyo ilam do teney fılan erdi fılani dımı bıçinê. O heyet tım wınêno biyayenı, teney kamci erdi veri bıbo, şınê ey çinenê. Çımkı wexto kı vêşi bıbê u nêçineyê, toxımê xo, dendıkanê xo hemını rıjnenê erd).
  ÇInayena kamcin erdi amê, çinayox (palikerdox) u camêrdê a dewı heme Qaluç, Qırım (Tırpan) u zewbi çiyê xo yê tene çinayenı, pa arêkerdenı, komkerdenı, şelekerdenı u pa kırêştenı hemını gênê u şınê ê erdi ser. (Yanê a dewı dı o kı destê cı kar tepşeno, yanê seqet niyo ê heme piya kewnê ray u şınê erdi miyan. Bê qeç u quldê werdiya u tay cıniyana kes dewı dı nêmaneno. Ê kı manenê tay mayê qeçandê şıtdayenı, tut u pıtanê, tay zi qandê vıraştenıda şami dewı dı manenê. Zewbi ê kı destê cı ra kar yeno u şeno cemeyê zi erd ra hewado inan dı şıno).
  Tabi nê şewra rewê wextê qüşlıxi, wextê nemazdê şêfaqi, wextê sodıri dı werzenê u şınê. Qandê kı şewra rewê dınya honıko, zahf kar beno. A dıdını şewra rewê merdımi dinc u xo sero benê.
  Resenê erdi miyan nêresenê destpeykenê. Çinayoxi rêz benê u heme kıştê ra pê hetı kewnê erdi miyan u çinenê. Tay xort, qeç u keyney inan dımı arêkenê pêser u cemey vırazenê. Tay ê ceman arêkenê pêser u benê cayê dı kenê gıdişi, tay zi kenê şeley u kırêşenê cadê çarnayenı, cıwênkerdenı. (Yanê cıwêni ser) Cıni u keyneyê kı dewı dı mendê ê zi ninan rê nan u şami vırazenê u anê erdi ser. Karê welatê ma yê amnani şewra u şani ser en bolki beno. Qandê kı şewra u şani ser tiji vêşi çıniya yan zi vêşi dınyay nêveşnena, nêpıraynena, ey ra zahf germı niya. Cora kar u bar dı nê wextan dı beno. Germdê dıhirı dı zi aras u solıx danê u şınê sersida dar u beri dı, eger estê se awan vero, dolan kışta cado honık dı roşenê u solıxê xo gênê. Nanê xo yê dıhirı zi dar u beri bındı, ini u awan sero wenê. Dewê dı doli, awi yan zi ro tey esto, merdımê ê cayan ê germdê dıhirı dı şınê kewnê ê awan u xo kenê honık.
  Pali kerdoxi, Palıci, paliyoxi wexto kı piya pali kenê, dêr u kêfanê xo zi cı ra kemi nêkenê. Wexto kı edızıyênê zi heme sersida dar u beri bındı xo resnenê pê u solıx gênê. O wextê solıx gırotenı dı, tay dest erzenê xo goşan u dêri kenê.
  Bı sıreyêna paliya dewı heme qedinê u teney heme ardi cıwênan ser tepey a, rojê-dırozi mabên danê u eya tepeya dest bı hadreyeyda çarnayenda cıwênan kenê. Heme dewızi piya şenê cıwênanê xo bıçarnê, ca bı ca zi, keye bı keye zi şenê bıçarnê, o mesele niyo. Tabi wexto kı heme piya bıçarnê dıha vêşi bıkêf u şênayey bena u heme piyakêfkenê, kaykenê u hüwenê. O kı cay ciyê cıwên çarnayenı çıniyo, o paweno hetan kı jew ê xo bıqedino u ca veng bo.
  Qandê çarnayenda cıwêni, teneyo kı çinayo u meydanê do veng dı komkerdo, qandê çarnayenda ê teni, jew mışore, nireyê, mısasê u cıtê gay lazımê. Qandê têvdayenı, pêşanayenı, koşan ra cıwêni ver eştenı u rıjnayenı u cıwêni ver eştenda gıdişdê cıwêni u verdayenı Mılêvi lazıma. Nê haceti nêbê karê cıwêni ray nêşıno.  Şıma zanê mışore hendê metroyê hera, hendê dımetroyan zi dergeya ciya. Bındê ê mışori dı zi kert u kortıki yenê vıraştenı u siyê çaqmaqiyê sernuy zi kewnê ê kert u kortıkan miyan u tey yenê kütenı. Ê siyê çaqmaqi qandê werdikerdenda saptê teniyê. Cıwên ya bı Gayana, ya bı Bergir u Estorana, yan zi bı Herana yeno çarnayenı. Nire erzênê mıldê ê heywanan ser u mıli sero gırêdanê. Jew nışeno ê mışori, a mısasda destê xo ya ê heywanan çorşmey ê cıwêndê xo çerx keno u cıwênê xo çarneno. Teney ê cıwêni heme çarna u kerd werdi, heb u sapiya pê ra vısti, abırneyay u kewti tepey a, no fın ey bı mılêvana vaydanê. Dı a vaydayenı dı hebanê ê teni u sımeriya pê ra abırnenê. Wex!
to kı va çınêbo pawenê kı va bıvıziyo. Va en bolki bahdê êri vıjêno u yeno. Bı vaydayena sap u hebana pê ra abırnay tepey a, ê hebanê ê teni seradı kenê, eger estı bê si, kesleg u sapanê gırdan zi bı seradı kerdena cı ra vejenê. Tene teniya verda tepey a ey kenê çıwal u xıraran miyan u kırêşenê keyandê xo. Keyandê xo dı ê teneyê xo ca bı ca kenê depo u küwariyan miyan. Sımerê xo zi bı xırarana arêkenê u anê kenê merekandê xo, qandê zımıstani dewar u çarwandê xo dayenı. Efara xo ya cıwêni zi bı mercıfana arêkenê pêser u teney ay benê ini vero şıwenê. Qandê kı a efara miyan dı si, keslegi, sap u herwına çiyo kı xeribê teniyo esto.
  Tabi wexto kı cıwênanê xo çarnenê, xeli ca, cewi ca, küşnı ca, mercuyan ca, nıhan ca, gılgıli ca, korêki ca u herwına heme çi pê ra ca çarnenê. Nebi (mısır) u kınciyan zi pê ra ca bı rewt u darandê zey mısasana roşanenê. Tabi paliya heme çi zi ca bı ca kenê, ca bı ca anê cıwênan ser, ca bı ca rokenê u ca bı ca inan çarnenê kı, têmıyan nêbê.

  Paliya xo kerdı, cıwênê xo çarnay, teney xo vayday, sımer u hebana (dendıkana) pê ra abırnay u ca bı ca erdi keyandê xo dı kerdi cayandê cı tepey a, rojê yan zi çend rozi xo rê kêf u veyvey kenê.
  Welatê ma dı şarê ma Zaza-Dımıliyan heme werdê xo yê zımıstani keno zere kı, zımıstani qandê diyayenı u vinayenı zahmetey nianco. Şıma heme zanê zımıstanê welatê ma zahf çetın ravêrenê. Wext beno mabêndê nimmetro u dımetroyan dı vewrı varena u verê kêberan gêna. Wexto kı kes qandê zımıstani werd, qezenc, zerzewat, tene, êmış, kodık, qax u qandê veşnayenı xo pa germ kerdenı u şami pewtenı komır, koli, çar u qırşi u qandê xoradayenı çınayo germ u herwına zewbi çiyê keyi nêkero zere, texminê xo yê zımıstani nêkero, zımıstanê a sere dı pêrişan beno. O wext lazım o şıro merdım u enbıryanandê xo ra çi deyn bıkero. Na ju zi nina hesabdê ma Zaza-Dımıliyan. Çımkı qabırxey ma bol qalıno, rew rewi ma kesi rê mıl nêronanê, hetan kı tam mecbur nêbê...

                      VEYVEY BILXÜLAN

  Bahdê hewadayenda cıwênan u zerekerdenda teneyan, şarê ma dest bı gırênayenda veyvedê Bılxülan kenê. Bılxül kamci xeleyo en rındo, bıqüwetıno, nanın ey ra vırazêno. Teney kamcin erdi nanıno bıqüweto, ey qandê Bılxüri hewadanê u bılxürê xo ey ra vırazenê. Qandê gırênayenda Bılxülan verêcoy hefteyê hadreyey u hazıreya cı yena kerdenı. Qandê lênandê Bılxür gırênayenı adılganê gırdi u hebê xori yenê vıraştenı, qandê adır tey wekerdenı. Qandê wekerdenda ê adıri çar u koli yenê ardenı u rokerdenı. Qandê sero rakerdenda Bılxürdê gırênayi, meydanê do duzo hera dı cıli yenê rakerdenı. Qandê şıtenda xeledê Bılxüri teşti yenê hadrekerdenı.
Qandê rêjkerdenda awda cı perzunê têlınê sapıni, serad u pırojıni yenê temin kerdenı.
  Cıni u keyney, xeleyo kı qandê gırênayenı do hadrebo, ê xeli iniyan sero teşten miyan dı şüwenê, awa cı rıjnenê, rêjkenê, ê xeleyê şıti kenê çıwalan miyan, camêrd u xorti ê çıwalan erzenê xo miyane, xo doşi u kırêşenê, gênê u anê vıradanê ê lênandê baqırênanê Bılxür gırênayenı. Tay camêrd u xorti zi adırê bındê ê lênan wekenê u awa pakı verdanê ê xeli ser. Ê lênanê Bılxür gırênayenı nimera Xele kenê pırr, nimeyê bini zi awı vıradanê ser. Şıma zanê wexto kı xele gırêneyêno a awı anceno, tey maseno u ê nimeyê bini keno pırr. Eger nime ra veng nêmano, xeleyo kı gırêneyêno u maseno ê lênan ser ra rıjyêno erd. Qandê coy vanê birê eyar kerdenı. Tabi ney rê zi tecrübe u veri gırênayenı lazım a kı, bızanê çend awı weno, çend maseno u çend ca gêno, keno pırr. Bılxür ard verda ê lênandê baqırênanê gırdan miyan tepey a, adırê bındê ê lênan tay-tay wekenê. O xele dı ê lênan miyan dı bı kêfdê xo ya yeno gırênayenı. Wexto kı kewno gırey u gırêneyêno,kıştê ra jew bı textêna lêni têvdano !
kı bın nêtepşo, kıştê ra zey qümıla çorşmey ê lênan merdımi pêpeya-pêpeya şınê u yenê, kıştê ra zi xorti govendı gırêdanê u xo rê kay kay kenê. Kışta binı ra zi qeçekê werdi vera pê danê u xo rê kaykenê. Dewıjê şardê ma, heme piya Bılxüranê xo gırênenê u kêfanê xo kenê. Lulivani luli, Sazvani saz, Erbanevani erbana, eger dı a dewı dı aşıqê a dewı estê se ê zi nıqara u zırnanê xo gênê u yenê meydandê Bılxür gırênayenı, ju ju fın mabêndı cınenê u kêfê ê şari kenê weş. Ê zi o kı şeno u cı dest ra yeno kewno govendı u kermanê xo rıjneno. Qeçê werdiyê mabêndê panc u dıwês seran dı, xo rê zewbi kay kaykenê, vera pê danê, pê fetılnenê u çorşmey ra remenê. Ju-ju fını zi yarmetey danê may u piyandê xo u geyrenê inan destan vera.
  Xele gırêneya tepey a ê lênan miyan ra bı kondêzandê perzunınanê sapınênana yeno vetenı, rêjkerdenı u bı pırojın u seradana kırêşêno ê cılandê rakerdan ser. Wextê vetenı dı tay awa cı rêjkenê, tay kırêşenê cılan ser u taydê cı zi ey ê cılan sero kenê vılla u rakenê. Bı no hesaba Bılxür yeno gırênayenı u cılan sero yeno rakerdenı. Rojê o Bılxür ê cılan sero tiji vera beno wışk.
  Ê meştêri ê xeleyê gıranayiyê wışki kenê soqiyan miyan u tey küwenê. (Tabi ewro dingi vıjyayê, ê dingan dı küwenê u bı makinana tahnenê) her soqi vero dı yan zi hirê merdımi vındenê u küwenê. Hergı jew kıştê ra jew soqiyê xo hewadano o bin ê xo ronano u bı no hesaba küwenê. Cıni zi bı textêdo vıraşteyo pıhana ê xeleyê miyandê ê soqi, soqi miyan dı têvdanê u nanê soqiyan feke. Wexto kı soqi miyan dı küwenê soqi miyan ra vıjêno u yeno koşandê sida soqi, ey kütê miyandê soqi kenê u nanê soqiyan feka.
  Wexto kı soqi küwenê pê feki ra dêran gênê u dêri kenê. Jew vano ê bini zi ey dımı ey fekra gênê u vanê.
  Küwatena soqiyan qedinê tepey a, no fın ey dı makinandê Bılxür tahnayenı dı yan zi dıstaran miyan dı tahnenê. Wexto kı dıstari tahnenê zi hirê merdımi dıstari kışta roşenê. Dıdiyê cı dıstari çerx kenê u tahnenê, ju yan zi jewdê cı zi nano feka. Yanê lep bı lep ê xeleyê gırênayi gêno u a qülda dıstari ra vıradano fekdê dıstari. Heme xeleyo gırênaye tahna tepey a, ey bı rovıtena kenê hirê qısımi. O kı hebê gırd tahneyayo ey qandê Bılxüri, o kı hebê ey werdiyêri tahneyayo, qandê qimi u o kı en werdiyo zi qandê küfte degrotenı weçinenê. Bı no hesaba kenê hirê beşi. Tabi wexto kı ney cê ra abırnenê, bı pırojın u elegana u bı ê hecatana rovıtena pê ra ca kenê. Wexto kı rovêrenê o kı şıno bın beno qısımê, o kı sero maneno beno qısımê.
  Bı no hesaba hefteyê veyvey Bılxür gırênayenı, küwatenı, tahnayenı u hadrekerdenı rameno.
  Tabi wexto kı nê kari kenê werdena herwextê nanwerdenı jew keye vırazeno, keno hadre u ano şêlıg weno. Tabi en bolki dı werdenda ê Bılxürdê gırênayiya pizey xo kenê mırd. Wexto kı o Bılxür gırêneyêno qeç u qul u heme şêlıg sıhan u tasanê xo gêno u şıno ey sero kom beno. Cıni yan zi camêrdê bı kondêzana ê Bılxürê gırênayi inan rê keno ê sıhan yan zi fıraqandê binan miyan. Ê zi ey gênê yenê solı u zewbi çi şanenê pıra u ey zey çereziya wenê. Bı no hesaba hım karê xo yê Bılxür gırênayenı kenê u hım zi kêf u şahiyandê xo ra kemi nêmanenê. Wexto kı Bılxür gırênenê zekı veyve bıkerê wıni kêf kenê. Qandê coy zi namey cı veyvey Bılxür gırênayenı neyayo pa...

Not: Bağ bozumu yazımda ve bulgur kaynatma yazımda ”Lênê gırdi” büyük kazanlardan bahsetim. Belki bazılarınız bunların büyüklüğünü merak eder. Onun için ben söyliyeyim. Bunlar ekseriyet bakırdan yapılırlar. Bu kazanların her biri 30 kilodan tut 100 kiloya kadar buğday alır. Ìki üç kişi bunları boş olarak zor taşiyabilir. Zaten dolu olarakta taşınmazlar. Ocağın özerinde boşaltılırlar.

                 SÌRIK RIJNAYENI
 
Sirık rıjnayenı (Nebi, Mısri): Nebi lemda xo sero sirıki tepışti u ê sirıki kerdi biyayey u amey wextê çinayenı, inan hemını çinenê kenê çıwalan u anê bani sero, ortman sero tiji vera çend rozi rafinenê, qandê wışkbiyayenı. Rınd wışk kerdi tepey a, cayê do dawıte dı, wedeyê dı yan zi cayo kı cıwên tey çarnenê ê cayan dı, yan zi cılandê bol kıhanan sero ê sirıkan roşanenê. Sirık roşanayenı yan zi nebi sirık ra rıjnayenı wına bena, tay bı destandê xo ya ey pıroşnenê, sirık u lemanê cı cê ra abırnenê. Tay zi ê sirıkan cayê dı pê sero ronanê, çıwanê zey mısasan kenê xo dest u bı ê çıwana danê ê sirıkan ro. Bı no hesaba nebi ê sirıkan ra rıjnenê, pıroşnenê u cê ra vejenê. Eger sirık u hebanê cı pê ra niyabırnê ca nêkerê nêşenê ê nebi berê bıtahnê u biyarê burê. Yanê akerdeyê cı sirık u hebanê cı pê ra abırnenê. Hebê cı qandê werdenda insanan, sirık u purê cı zi qandê werdenda dewar u çarwan benê kenê zere u merekan.
  Wexto kı nê kari kenê, yanê sirıkan bı desta pıroşnenê, heme cayê dı yan zi keyeyê dı yenê pêser, cılan xo vero rakenê, çorşmey ey roverdıkı gırêdanê roşenê u xo ver dı pıroşnenê, rıjnenê xover ê cılan ser. Tabi heme dewızi piya nê kari kenê. Verênanê ma vatı: "Çıçi jew desti esto, vengê dı destan esto". Heme piya kenê kı hım rew bıqedinê u hım zi têmıyan dı xo rê burê, bışımê, kêf u şahi bıkerê. Qandê kêf u şahiyan zi namey ney veyvey sirık rıjnayenı yan zi pıroşnayenı neyayo pa. Tabi nê kari en bolki wextê xo yê vengan dı, şewı wede u keyan dı kenê.
  Wexto kı nê kari kenê ê kı vengê cı weşo dêri kenê, ê kı estanıki zanê estanıki vanê, ê kı zewbi hünerê cı estê yanê luli, saz u çiyo wıni cınenê, ê kı zanê koçeki kay kerê werzenê wertedê ê şêlıgi dı koçeki kaykenê. Mabên dı zi çay u qahwanê xo şımenê, çerezanê xo çerez kenê u werdena xo wenê. Tabi çina esto, nê kari dı ne ecele u ne zi lez kenê, çımkı çıwext bıbo beno. Zey pali u cıwênan ha-ha nêkenê u rıhanê ê şêlıgi nêgênê. Ê pali u cıwênan varanê (Yaxerê) bıvaro hemi telef keno u pede beno, qandê coy ecele kenê kı rojê ravey bıqedinê u biyarê zere kerê. Ê sirık rıjnayenı, qandê qedinayenı, ganê xo nêvejenê u xo nêtewnenê.
  Wexto kı ê keyeyê qedinenê, ey a tepey a dest bı ê keyena kenê. Bı no hesaba keye-keye sirıkan rıjnenê, pıroşnenê u pê ra abırnenê. Wexto kı benê ayre dı tahnenê, eger ê jewi hewna nêqediyayo, ê bini ra deyn keno u beno ayre dı tahneno. Wexto kı ê xo pıroşna ê deynê xo dano. Ê kı a serı nebi cı niyameyo yan zi nêkarıto, ê zi ya xo rê herinenê yan zi qandê dayenda serda binı xo rê dost, merdım u enbıryanan ra deyn kenê. Ma hetı nanê nebi, kılorê nandê nebi, kılêncey nandê nebi u rıweni miyan dı surkerdena nandê nebi bol vırazêna. Yanê ma bol nanê nebi wenê.
  Bı no hesaba hım karê xo kenê u hım zi kêfkerdenandê xo ra ca nêmanenê.

 

XIŞIKI
 
  Xışıkı (Goza pemi): Xışıkı abyayêya gozda pemi rê vanê. Yanı xışıkı goza kı lemda pemiya bena u tey peme tepşêno u abêno, ay rê vanê. Şıma zanê peme gozanê xo hirê fıni keno xışıkı u akeno. Yanê peme zi hirê postayan dı yeno komkerdenı, arêkerdenı. Fına jew u dıdını lemda cı sero xışıkda cı ra vıjêno. Yanê lemı sero kom beno. Eger dınya germ ravêro, serd nêbo u varan nêvaro posta hirını zi lemı sero abıyêna u kom bena. Fına hirını serd nêdo pıro, lemda xo sero akena, pıro do, a xışıka cı lemda cı ra çinenê u benê kenê wışk u hewna vejenê. A xışıka pemiya hirını tewrdê pemedê cı ya lemda cı ra çinenê u ay benê keye dı wede yan zi eywanan dı, cayo germ dı yan zi cayo kı varan pıro nêdano ê cayan dı ay rafinenê u kenê wışk. Wexto kı a xışıkı bena wışk teqena. Şewandê zımıstani dı cıni u keyney cayê dı, keyeyê dı yenê pêser u ê pemi ê xışıkan miyan ra vejenê. Xışıkê kı weş nêteqayê, inan rê ê kı şenê bı destandê xo ya cêra akenê, ê kı nêşenê zi çekenê ê vetan miyan, qandê veşa!
tenı.
  Tabi nê kari zi dewan dı heme piya, zey kolektifiya kenê. Ê jewi qedina tepey a dest bı ê bini kenê. (Tabi ê kı peme karıto u pemey cı esto). Wexto kı komê pêser benê, xışıkan ra peme vejenê, ê kı vengê cı weşo u dêri zanê dêri kenê, ê kı estanıki zanê estanıki vanê, ê kı zewbi marifetê cı estê ê marifetanê xo ray danê, ê kı kay zanê kay kaykenê. Yanê hım kar u barê xo kenê u hım zi kêfdê xo ra kemi nêbenê. Hım çerezê xo çerez kenê, hım werdê xo wenê u hım zi wextê do weş pêya ravêrnenê. Qandê coy nê karandê wınasinınan rê vato veyvey fılan kari. Bı siyêna hirê mıriçıkan fınê ra fênê.

                PEME VETENI U CINAYENI

  Peme arêkerd tepeya ê pemi hebê kenê wışk. Vanê tey züwa nêmano. Wışk kerd tepeya ey benê Cırcıran dı ancenê. Dı a antenı dı çıgit şıno kıştê, peme şıno kıştê u bı no hesaba cıgit u pemiya pê ra abırênê. Çıgito kı vıjêno taydê ey qandê toxımi, qandê fına serna karıtenı hewadanê, ê vêşê cı zi kenê tewrdê vaşi, tewrdê alefi u danê dewar u çarwan.
  Çıgit u pemiya pê ra veti u abırnay tepeya, vêşê pemedê xo benê roşenê. (Eger lazımeya cı bıbo qandê keydê xo, qandê balışna, doşeg, werxan u çına vıraştenı hewadanê). O kı do bırêsê, la u rês kerê u cı ra çiyê xoradayenı vırazê, ey benê bı qewsana cınenê, kenê têl-têli. Weş cına tepeya, o kı do la kerê u pa çi vırazê, ey benê dolab yan zi bı rêstaya rêsenê u kenê hadre qandê çi vıraştenı. Peme vetenı u cınayenı zi bı no hesaba bena.

                    KINCI RIJNAYENI

  Şıma zanê kınci zey tene, zerzewat u qezencandê binan, erdi miyan dı lemda xo sero nino arêkerdenı u rıjnayenı. Kınci ame wextê biyayenı tepeya, tewdê lemda cı ya erdi miyan dı qılayneyêno, werzaneyêno. Hera kı kok u riçandê cı ya werzena, erdi miyan dı wextê qılaynayenı dı yena roşanayenı u cı ra bena pak. Bahdê qılaynayenı u pak kerdenda kok u riçan, ê lemanê kınci gênê u anê erdo dawıte dı, banan sero, cadê cıwênano duz u dawıte dı, yan zi cılan sero zey koliyandê koziga şaneyênê pê ver qandê wışk biyayenı. Tiji vera bi wışk tepeya, ê kınci lem bı lem roşanenê. Dı a roşanayenı dı kınci cı rıjêno. Wexto kı roşanenê, serê cı kenê vera erd, kokê cı kenê berz u bı o hesaba roşanenê. Heme rıjna tepeya ey arêkenê pêser, pırojında qül werdına yan zi elega ey elegı kenê. Semedê eleg kerdenı qandê kı wexto kı rıjnenê perê ciyê wışki zi tey kewnê. Eleg yan zi pırozın kerdena inan pê ra abırnenê. Tabi nê kari zi wextê qılaynayenı ra heta roşanayenı heme dewı zi piya kenê. Yanê nê !
kar u bari zi qolektif kenê.

                   WEREYAMYAYENEY
                (UMIŞBIYAYENEY)

  Welatê ma dı lecê mabêndê eşir, ber u keyan qet kemi nêbeno. Wext beno bı serana nê pê dı dışmeney kenê, lec kenê u pê kışenê. Dı nê lecan dı wırna kışti zi zahf zerar vinenê. Jew kışêno şıno tırbı, o kı ey kışeno zi ya tepêşêno kewno hepıs yan zi beno mahkum, beno qaşqun u kewno a gemı. O kı beno mahkum u kewno a gemı, heyat ey rê zi beno heram. O dıha ne nan u şamiya germı, ne cayo nermın u germın, ne key xo, ne qeç u qulê xo u ne zi şarê xo vineno. Tersa rakewno, tersa werzeno. Tabi no tersê ey zi teniya zu kıştı ra niyo. Ey pize dı hım tersê hükmati u tepıştenı, hım tersê gema mendenı u hım zi tersê cı vineyenda dışmenandê cı u cı kıştenı lüweno. Ne hükmat u ne zi dışmenê cı rehat danê cı. Gema mendena dışmenê cı benê boli. Nê ters u dışmenê cı hewnê cı remnenê u nêverdanê o rehat rakewo u hewn bıkero. Ne şeno cayê dı rehat roşo, ne şeno serbest bıgeyro, ne şeno cemê nan buro u ne zi bê qaxu u bê ters vındero yan zi rakewo. Hewndê xo dı zi amyayena dışmenan, kıştena xo!
 u tepıştena hükmati vineno. Wexto kı gema beno, wexto kı kesayê yan zi çiyê bıxüşo hıma hol beno xo ser u dest erzeno tıfıngda xo. Çiyê xo bıluno tersan ver zeriya cı vısêna u qütıfêna. Yanê heme kıştana bar u tombetêdê gırani bın dı ro.
  Ê kı pê dı lec kenê, ê qezencê xo pêro danê leci, danê sileh, fışeng u tıfıngan, danê qeraqol u mahkeman, danê polis u cendırman (esparan), danê çawış u qomıtanan, danê abuqat u hepsan u her wına. Qandê nê lecan qeç u qulê xo veyşan verdanê, labırê xo bê çek u sileh nêverdanê. Enbazê inano en sadıq beno çek u silehê inan. Wexto kı ya bı xo yan zi silehê cı yeno tepıştenı, hım perey cı şınê, hım silehê cı şıno u hım zi pa kewno hepıs. Yanê hım mal u hım zi gandê xo ra beno. Kancin (kamcin) kışta çekerê qandê ey u külfetê ey tım zeraro.
  Berê kı pê dı lec kenê u pê kışenê, eger dost u enbazê cı yê rınd u sadıqi, yan zi ber u eşirê cı yê sınasnayey çınêbê, ê pê wenê. Ê kı dost, enbaz u sınasnayey cı estê, ê dost, enbaz u sınasnayey inan kewnê mabêndê inan u inan pê dı anê werey u umışê pê kenê. Ê kı fitne u fêsati mabêndê cı dı bıbê, werey amyayena inan zor u zehmeta.

  Tabi na werey ardenı u inan umışê pê kerdenı zi zahf gengazı niya. Hım ê kı kewnê mabên u hım zi ê kı pê dı lec kenê vanê kışta inan ra hewldayenı u waştenı bıbo. Zewbi ray vero niyabênê, heme percin benê u gêrênê. Qandê werey ardenı u umışê pê kerdenı vanê akerdey, neqeb u gedugi, ray u po şiyayeney u her wına bıbê kı, ê bini bışê wertedê cı kewê. Tabi heme çi dı şert u şurti estê. Bê şert u şurtan werey amyayeney u umışê pê biyayeney ne bena u ne zi serey xo gêna. Zey heme çi werey amyayeney rê zê şert u şurti lazımê. Ê nêbê piya kerdenı zi nêbena. Vanê wırna heti zi ê şert u şurtanê xo berzê werte u şertandê pê rê riayet bıkerê u sero müşewre bıkerê. Eger inan rê riayet nêkerê u sadıq nêmanê, wexto kı umışê pê bê zi, serey xo nêgêno. Eger hewldayenı, riayet, heq pê dayenı, heqê pê sınasnayenı, tay çiyan ra war amyayenı nêbo, a werey amyayeney vêşi nêramena u wextê do zahf kılm dı xerpıyêna u bena zey veri. Fına newera yenê hemver pê u dest bı lec u pê kıştenı kenê.
  Ê kı wazenê mabêndê dı beran kewê u inan umışê pê kerê, vanê ê veri eştena zeriyandê ê beran kontrol kerê, jew bı jew şırê gırdandê ê beran hetı, inan dı qısey bıkerê, fıkır u diyayenanê inan bıgirê, bewnirê şertandê inanê ravey ramıtenı u ronayenı u her wına. Wexto kı pa qani bê u şert u şurtanê werey amyayeney bıvinê u xo dest finê, ray u hewldanê wırna hetan pê tepşê, ray u vinayeni mabêndê cı dı peyda bıbê, hewna werzê u hereket bıkerê. Wexto kı tam qanibê kı no gırwedo bıbo u ser kewê, vanê nêvınderê u ê fırsendi nêremnê. Dest u qolan wesarnê u şırê ê wırna beran miyan kewê u qandê mabên vinayenı çiyan bıvinê u peyda kerê. Veri şert u şurtê kı gırdanê ê beran ronayê, inan çıman vera bıçarnê, werteyê inan bıvinê u gorey cı tawırê xo ronê u qandê umışbiyayeney xo hadre kerê. Dayenı u gırotenı dı bıvineyê, wırna kıştan dı bıdê u bıgirê. Tam emeleya xo pey ardı kı, do bışê inan umışê pê kerê, nê şert u şurtanê wırna hetan pê rê eşkere kerê u berê gırdandê cı rê. Wexto kı !
werna hetan qebul kerd u va ma şenê birê pê hetı u pê dı müşewre bıkerê, ê zi xo hadre kerê qandê pê hetı ardenı u müşewre kerdenı.
  Nê çi heme bi tepeya ber yan zi berê kı kenê wertedê ê dı berandê pê ra qahryayan u pê dı leckerdenan kewê, ê şınê gırdanê ê beran anê cayê dı, keyeyê dê dostê dı pê hetı. Keyeyo kı tey anê pê hetı, vanê ne ê a berı u ne zi ê berda binı bo. Vanê bêkıştı u bêteref bo yan zi dost u enbazê wırna kıştan bo u wırna kışti zi emeleya xo pey biyarê. Wexto kı müşewrey mabêndê xo ravêrnay xetêda duzı ser u amey noxtada werey amyayenı, no fın şertanê xo yê umışbiyayeney ramenê ravey u ronanê.

  Nê şertan ra taydê cı nêyê:
  a) Keyney bıdê pê. b) Pê dı kerwayinı bıkerê. c) Kê zerar dayo kê ro, vanê zerarê cı bıdo. ç) Eger goni ameya rıjnayenı u na goni zey pê ya vêşi mesele nêkenê, eger ê jewi vêşiya, vanê bedelê a goni bı şeklêna biro dayenı. No bı perana yan zi gana beno, ê kı kewnê mabên yan zi wırna beri xo miyan dı beli kenê. d) Mal u mülk, rez u erd yan zi çiyo zey inan danê pê yan zi pê vırnenê. e) Xo mabên dı sinori ronanê. Bê nê çiyan tay zi qewli xo mabên dı ronanê u vanê wırna heti zi nê qewlan rê riayet bıkerê. 1- O kı nê şertan bıxerpıno, niyaro ca yan zi veri dest bı leckerdenı kero, vanê o kışta ê kı kewtê mabên inan ra biro ceza u mahkumkerdenı. O kı dest bı leckerdenı kerdo vanê bar heme dindeyo ey mıli ser u çı zerar biro kerdenı o bıdo. Heme mesuletey, zerar u ziyan u mesrefê wırna kıştan vanê dindeyo ey mıli ser. Cezayo kı o şêlıgo kı kewto miyan ey ronayo, ê cezay u ê çiyan wexto kı niyaro ca, beno hedefê mabênkewtoxan, dost u enbazandê xo hemını. Ê heme no fın ey rê cephe!
 gênê. Riyê cı dıha çınêbeno bewniro dost, enbaz u mabênkewtoxan u bıvıziyo şari miyan. Çımkı hergı jew kıştê ra pu keno cı u riyê cı keno siya. Ê kı sozê xo wenê u weadê kı day bi inan niyanê ca, itıbar, qimet. qedır, şeref u camêrdeya inan şari miyan dı nêmanena. Ma Dımıliyan miyan dı soz sozo. Soz şeref u hesiyeto. Soz dayenı u ca ardenı, sera seyê camêrdeyo. Soz namuso. O kı sozo kı dayo ey niyaro ca, kes ey dı dostey, enbazey u enbıryaney nêkeno. Ne ey a dano u ne zi gêno. Rayo bıvino zi ne sılamı dano cı u ne zi sılama cı gêno. Soz ma dı müqedeso, namuso. Kes seni çiyê xo yê müqedesi u namusê xo çekeno erd u pay keno? Vanê kes wıni zi sozê xo nêçekero erd u pay nêkero. Merdımo kı fınê pu bıkero erd u aluwa xo çekero, o fına nêşıno çewtê erdi nêbeno u a aluwa xo erd ra nêlêseno. Eger jew wazeno camêrd bımano u itıbarê cı dost, enbaz, sınasnaye u şari miyan dı bımano u sere berz bışo şêlıgi miyan dı bıgeyro, vanê sozo kı dayo ey rê riayet bıkero u ey biyaro ca. Eger sozo!
 kı dayo, ê sozê xo buro, cay ey şar u şêlıgi miyan dı nêmaneno. O beno zey merdımdê keçelıni, miqrobıni, ritıkıni, pisıni u dıha nêşeno şari miyan dı roşo yan zi bıgeyro. Şıro koti mıletı pu kena ridê ey u ey xo miyan dı kenê pis u rezil. O kı ey bıvino do cı rê vajo, madem kı to nêşayê biyarê ca u sozdê xo sero vınderê, qandê çıçi to dost, enbaz, sınasnaye u dışmenê xo xapeynay u tı amey werey. Madem do wına biyayê, sere ra to şayê vajo nê u qebul nêkerdê, a zi camêrdeybi.
  Ma Dımıli dışmenê xo bı camêrdeya kışenê, camêrdeya hewadanê. Dışmenê ma biro cılda ma sero ma rê heqaret bıkero, nengi bıçino u werzo ma ro do, ma hesê xo nêkenê. Sero zi hendıkı meymanê ma yo ma geyrenê cı destan vera u xızmetê cı kenê. Wexto kı keydê ma ra bıvıziyo, şıro dısey-hirêsey metro ma ra duri kewo fına dışmenê ma yo. Eger ma pê dı niyameyê werey u umışê pê nêbiyê se. Kültür, edet u toreyandê ma dı veri nênuşneyayê kı ma dışmendê xo rê bêbextey bıkerê u peyra derbı ey ro dê. Kültür, edet u torey ma gırdeyda ma ra yenê.
  Beg, Seyid, Axa, Şêx u Sereşirê ma Dımıliyan tım keyandê xo dı geyrenê meymanandê xo desta u xızmetê cı vinenê. Keyandê xo dı xızmekarê meymandê xo yê, labırê tebera fına u tım Beg, Axa u sereşirê. O kı keydê xo dı xızmekareya meyman u dostandê xo keno, itıbarê ey tebera şari miyan dı tım vêşiyo. Na zu zi kültürdê ma ra, camêrdeyda ma ra, qedır u qimet dayenda ma ra, qedrê pê gıroteneyda ma ra, germey u zeriweşeyda ma ra, xo nızm gıroteneyda ma ra, kokdê xo ser şiyayeneyda ma ra u her wına yena. Vanê dışmeneyda ma miyan dı bêbextey, xayıney, xiyanetey u qeleşey çınêbo. Merdım yan zi bera kı ma tey dışmeney kenê, ma cı rê akerde vanê, kenê eşkera u vanê ma dışmenê pê yê xo ma ra bıpawê. Herkes gorey ey tedbirê xo gêno u xo paweno. Lecê kı fınê ra yan zi bı qezaya benê u tey merdım yeno kıştenı yan zi dırbetın kerdenı, ê xaric. Ê leci zey lecandê ma yê ber u eşirey u dışmeneyda inan niyê. Tabi nê çi u na camêrdey veri biyê. Ewro heme çi ameyê bêbextey, xayıney, xiyanet, pey !
ra pırodayeney u qeleşey ser. Veri nê çiyan ma miyan dı ri nêdayê u kültürdê ma miyan dı çınêbi. Labırê ewro roneyayê. Taydê ninan ma şarandê çorşmi ra, taydê cı Tırk, Ereb u Eceman ra gırotê. Hele-hele Tırkan dı na bêbextey u qeleşy zahfa. Veri ma pêrodayenı u lecandê xo dı qethin u billa qerşun niyeştê cıni, keyna, veyvı, qeç u quli. Xortê kı temenê cı dıwêsi bın dı bı, ma tıfıngı nênayê ey a u o nêkıştê. Labırê ewro ne cıni, ne keyna, ne veyvı u ne zi qeç vanê, cı dest kewo yan zi biyarê fersend ef nêkenê kışenê. Heta-heta tut u pıtanê miyandê qündaxi zi şanenê qerşunan feka yan zi banan sero nanê pa, tey veşnenê u kışenê. Veri nê çiyê wınasini dışmenanê koledaran, Tırk, Ereb u Eceman kerdê. Labırê ewro eşir, ber u merdımiyê zi nê çiyan kenê. Şıma zanê, nê çiyê xırab u nêweşi ma rê Tırk, Ereb u Eceman ra xatıra mendê. Nê çiyê wına xırab, xedar, bêbext u nêweşi heme inan ardi ma miyan. Dı nê serandê bahdoyênınandı zi tay çi k¨rdan ra ravêrdi ma miyan. Mesela lecdê Zaza-Dım!
ıliyan u ê hereketandê kürdanê Sêwregı dı, qeç u quliya piya veşnayena ban u dewan, cıni, keyna, qeç u quli kıştenı kürdan ra kewtı ma Zaza-Dımıliyandê Sêwregı miyan.

 Çina do zahf mühim esto vanê ez biyara zıwan. Ê kı qandê werey amyayeneyda dı beran kewnê wertedê inan, ê en sıfte ê wırna beran dawetê werdenı u şımıtenı kenê u piya werdê wenê. Bahdê dawetkerdenda inan, ê berê kı pê dı ameyê werey, ê beran ra berê, bera hemverdê xo u ê kı qandê werey kewtibi wertedê inan u ê pê dı werey ardibi, inan dawetê keydê xo kenê, qürbani cıkenê, şami vırazenê, mewlit danê wendenı u piya werdê wenê. Bahdo a bera binı inan u ê kı qandê werey amyayeney kewtê wertedê ninan, inan dawet kenê, qürbani cıkenê, mewliti danê wendenı u zey bırayana pê dı şamiyê, werdê wenê. Bahdê nê dawet kerdenan, no fın wırna berê kı veri pê dı lec kerdê u pê dı ameyê werey, ê wırna beri xo resnenê pê, qürbani cıkenê, mewliti danê wendenı, şami vırazenê u veyndanê dost, enbaz u sınasnayandê xo u feqir fıqaran, neçar u bêkesan u werd danê inan. Yanê xeyr u xeyrat piya kenê kı, dosteya mabêndê ninan mezbut bo u fına a nêweşeya xırabı mabêndê cı nêkewo. Ze kı wırna hetan rê v!
eyve bo, wıni şami u werd danê dewıj, merdım u kesandê neçaran u pizanê inan kenê mırd. Tay-taydê cı zi serê qeçkandê sêküran u neçaran kenê newe u çına danê inan ra. tabi ê kı nê çiyan kenê, eşir yan zi berê bol gırd u zenginiyê.
  Werey amyayeney çiyê do bol weş u müqedesa. Kaşka heme ber u eşirê welat u şardê ma pê dı biyameyê werey u a dışmeney mabêndê xo ra werzanayê u zey bırayana pê dı dostey u enbazey bıkerdê...

        HEWADAYENA CENAZAN

  Wexto kı ma miyan dı jew yan zi zu mırena, eger sınasnayey cı nezdidı rê veri veyndanê inan u ê yenê. Eger camêrdo Mılla, eger cıniya, cıniyêda zanayê yena meyıtê cı pak şüwena. Tabi veri qandê şıtenı awı yena germ kerdenı u bı a awa meyıt weş u pak bı sabuna yeno şıtenı. Meyıt şıt tepey a ey kenê kefeni miyan u anê nanê seraci ser u gênê benê Cami. (Eger Müsılman bo) Cami dı Mılla yan zi müezin sela waneno. Şêlıgo kı wazeno nımazê cenazi bıkero, bı wendenda selaya yeno Cami. Meyıti nanê si yan zi cayo berzo kı qandê nımazdê cenaze vırazıyayo ê texti ser. Mılla verni dı cemeat zi peyni dı rêz beno u dest bı nımazdê cenazi kenê. Nımaz kerd tepey a meyıti gênê benê tırbı ser. Wexto kı şêlıg ey keno tırbı miyan u herı erzeno ser, Mılla zi sero dıhay keno. Kerd tırbı tepey a herkes heqê xo cı rê keno helal u cı ra helaley wazeno. Kerd tırbı miyan u nımıt tepey a, cemeat tırbı sera kewno duri. Mılla telqinê teslim kerdenı waneno u ey teslimê melaykan, teslimê a dıni keno. (Tabi!
 mılla hım wexto kı nımazê cı keno u hım zi wexto kı telqini dano pa dıhay zi keno). Kerd tırbı u serê cı gırot tepey a şêlıgo kı ameyo tırbı ser beno vılla u şıno keyandê xo. Tabi wahêrê kesdê merdi u sınasnayey cı yenê ezada xo dı roşenê. Dost, enbaz, enbıryan u sınasnayey kesdê merdi u ê keydê cı qefle bı qefle yenê ezada ê kesdê merdi. O kı merdo u şiyo heqeyda xo ser, eger merdımê do sınasnaye, namdar, pak, bêzerar u ardım kerdox u kışta şari ra biro heskerdenı, eza ey bı heftana, bı mengana ramena. Cayê dı kesê cı yo sınasnaye nêmaneno yeno ezada cı dı roşeno, fatihayê qandê rıhdê cı waneno u qahweyêdê cı şımeno. Heqê xo cı rê kenê helal u serweşeya merdımandê cı u cı rê sebrê dayenı wazenê u werzênê şınê.
  Hewt rojê ê kesdê merdi bi temam tepey a, helawa cı ya hewt rojan vırazêna, dost, enbıryan, sınasnaye, qeç u quli ra bena vılla. O kı merdo, eger merdımê do dewlemend bo wahêrê cı xeyr u xeyratê cı kenê vılla u pizey neçaran kenê mırd u serê inan kenê newe u çınayo newe danê pıra.
  Çewres rojê kesdê merdi bi pırr tepey a, helawa cı ya çewres rojan yena vıraştenı u vılla kerdenı. Tabi hım hewt rojeyda merdenda cı u hım zi çewres rojeyda merdenda cı, qandê rıhdê cı mewludi zi yenê wendenı. Ê kı hal u wextê cı weş bo, hergı serı xeyr u xeyratê cı kenê u qandê coy qürbani cıkenê. Werd vırazenê u pizanê neçaran kenê mırd u dıhayanê inan gênê.
  O kes o kı merdo, eger verê merdenda xo wasiyetê kerdo u çiyê merdım u sınasnayandê xo ra waştı bo, a waştena cı u o wasiyetê cı yeno ca ardenı. Ê kı şenê, hal u wextê cı weşo, heme rojandê xeyr kerdenı u roşanan dı qandê ê merdedê xo xeyr u xeyrat kenê. herkes gorey tunıkda xo ê kesdê xo yê merdi rê mesref keno u xeyrê cı dano. O kı qürban cıkeno u goştê cı feqiran ra keno vılla, o kı mewlud dano wendenı, o kı çına herineno u dano qeçandê neçar u sêküran ra, o kı ray u pırdi vırazeno, o kı ini awı şımıtenı aşaneno u vırazeno, o kı jewbi xeyr u xeyrati u herwına keno.

                 WENDENA MEWLUD U DAYENA SEDEQAN

  Mewlud veyvan dı, sınetkerdenı dı, qandê kesandê merdan, qandê xeyr u xeyrati, qandê dafkerdenda qeza u belayan, qandê Pêxemberan, qandê gırd u pirandê xo u her wına yeno wendenı. Wexto kı qeçek Homa dana, wexto kı qeza u bela jewi sera ravêreno u daf beno ya qandê coy sedeqe deyêno yan zi mewlud yeno wendenı. Sedeqe qandê qeza u belayan, qandê verni gırotenda afet u felaketan, qandê oxır akerdenı, duri vıstenda şeytani u her wına yeno dayenı. Sedeqe deyêno merdımandê mıhtacan, neçar u sêküran, bêkes u bêpiyan u herwına. Sedeqe deyêno merdımandê kütırıman, kal u pirandê bêkesan, merdımandê topal u seqetan, bêlıng u bêdestan, kor u hafızan u herwına. Mewlud u sedeqana pê kenê temam. Tabi sedeqe dayenı zi babet babeta bena yan zi deyêna. Tay perey danê, tay nan u şami danê, tay tene u werd danê, tay çına danê u herwına. Tay estê kı hergı şewra sedeqe danê kı qeda u belay, qeza u felaketi cı ser dahf bê u cı ra duri kewê.

                       PÌYAKERDENA DEWIJAN

  Wexto kı ma dewêda hirıs-çewres keyi bıgirê xo çıman ver u bahsê cı bıkerê, ma do tey bol çiyan bıvinê. Dewıjê pê vanê rojanê xo yê teng u herayan, weş u nêweşan, rınd u xıraban piya pırr kerê u piya ravêrnê. Veri wexto kı jew dewê dı, jew do neçar, bêkes u bêwahêr bıbıyayê yan zi a serı karê cı weş nêşiyayê, qezencê cı niyameyê yan zi afetê biyameyê cı sere dı u zerar mal u mülkdê cı ro günayê, yan zi külfetê keydê cı ra Ellay nêkerdê jew bımerdê yan zi nêweş bıkewtê, hıma ê dewıjanê cı yê binan xo resnayê cı. Destê cı tepıştê u armeteya cı kerdê. Dewıjanê cı hemını, hergı jewi kışta xo ra, gorey qüdret u qüwetê xo çıçi cı dest ra ameyê xo pey niyeştê u kerdê. Nêverdayê o dewıjê cı tengey kewo, rezil u pêrişan bo. Nêverdayê külfetê cı bıtewo u küçan kewo. Bı her hawaya armeteya pê kerdê u pê rê wahêr vıjıyayê.
  Wextê kar u bari, wextê pali kerdenı u şele kırışnayenı, koli kerdenı, cıwên çarnayenı, kerge kerdenı, peme çinayenı, velg cınayenı, komır vetenı, bostan çinayenı, erd ramıtenı u herwına destê pê tepıştê u armeteya pê kerdê. Kesi nêverdayê karê jewi erdo bımano, zerar u ziyan maldê cı ro güno u malê cı pede şıro. (Bê afetan, feleketan u çiyo kı inan destı niyo, Homay destıdı ro, bê ê zerar dayenan).

  Wexto kı jew keye dı jew nêweş bıkewtê, hıma pê peyra şiyê seredayeneyda ey, o ziyaret kerdê, hal u hewalê cı pers kerdê, çıçi lazımeya cı bıbıyayê, wexto kı cı dest ra biyameyê xo goşan pey niyeştê u hıma kerdê u ardê ca. Heta şami ra bıgi çıçi ê dewıjdê cı rê lazım bıbıyayê, ê dewıjanê cı sıreyêna u gorey qüwetê xo armetey dayê cı u kerdê. Wexto kı cıniya jew dewızi hal biyê, kewtê qeçi ver yan zi qeç ardê, heme cıni a dewı sero kom biyê, hergı jewi xover u istiqametê xo ya cı rê wahêr vıziyayê u armetey dayê cı. Taynan şami vıraştê berdê key cı yan zi dayê külfetê cı. Taynan qeç u qulê cı gırotê berdê keydê xo. Yanê cı rê çıçi lazımbiyayê kerdê. Wexto kı cıni ravey yan zi keyney ê keyedê tey qeçek ardi, yan zi nêweş kewti çınêbiyayê, keyney, yan zi cıniyanê dewê binan sıreyêna (nobeta) şiyê kar u barê ê keyi kerdê u wınyayê qeç u külfetê cı ra. Cı rê şami vıraştê, çınay cı şıtê, nan pewtê, dewar u çarwey cı êm kerdê u dıtê u herwına çı karê cı yê keyi u ê serdê lıngan b!
ıbıyayê kerdê. Eger nêweşê ê keyi camêrd biyayê, no fın camêrdanê dewı armeteya kar u bardê ê keyiyê zor u gırani kerdê. (Yanê kar u baro kı cıniyan nêşayê bıkero, ê karan). Eger cıta cı bıbıyayê, sıreyêna şiyê cıta cı kerdê. Wexto kı malê cı yê karwaney şiyayenı bıbıyayê, o malê cı berdê karwaney. Wexto kı cı rê koli lazım bıyayê, şiyê koli kerdê u ardê key cı. Herwına çı karo zor u zahmet bıbıyayê herunda cı dı kerdê. Wexto kı karwanê dewı werıştê u malê xo berdê cana bıroşo, ê kı xortê cı yê resayey çınêbıyayê yan zi nêşayê bışiyayê, çiyê ê keyi zi ê binan xo dı berdê karwaney yan zi sukı dı rotê, Eger cı rê çiyê lazım biyayê, ê perandê cı ya ya cı rê çi herinayê u ardê key cı yan zi perey cı ardê u dayê cı.
  Wextê şele kırıştenı, koli kerdenı u bar ardenı, eger her, qatır yan zi bergirê jewi çınêbıyayê, ê binan heywanê xo dayê cı u ey pa karê xo diyê. Yanê karê pê vetı. Taydê cı zi (Yanê ê kı vengi bi) tewrdê dewardê xo ya şiyê ê barê cı bar kerdê u ardê resnayê cadê cı. Bı her hawa u her kari dı, wexto kı şayê yan zi veng mendê armeteya pê kerdê, paşti dayê pê u karê pê vinayê.
  Wexto kı dewıjandê inan ra jewi xo rê ban vıraştê, yan zi veyve bıkerdê u qeçê xo bıjewjınayê (Bızewıcnayê), ê dewıjanê ciyê binan gorey qüwet u qüdretê xo, gorey zanayenı u kerdenda xo, gorey tunıkı u paştida xo armeteya cı kerdê. Ê kı şiyê vıraştenda ê bani dı gırweyayê, ê kı cı rê malzeme, max, tirı, estunı, rewti, kerpit, si u herwına ardê. Veyvandı zi bı no hesaba armeteya pê kerdê. Kesê kı ameyê veyve, ê dewıjan şewı ê pê ra bara kerdê u berdê keyandê xo. Vıraştena şamiyan dı, hewadayena meymanan dı hergı jewi karê gırotê xo mıli ser u kerdê. O veyve zekı ê ê keyi nêbo, ê a dewı hemi bo. Wıni kar u barê ê veyvi ray berdê. Taynan kışta perana armeteya wêrdê veyvi kerdê, taynan zi zewbi paşti dayê cı. Bı no hesaba o veyve ray berdê u nêverdayê erdo bımano, yan zi kemey u nêweşeyê vıraziyo. Kê dest ra çıçi ameyê, ey o kerdê.
  Wexto kı jewi erdandê xo rê dolı yan zi erqı aşanayê, fına camêrdê dewda cı paştida cı ra şiyê u çıçi cı dest ra ameyê kerdê. Wextê kerge gırênayenı heme piya şiyê, piya kar u barê xo kerdê, piya kergey xo gırênayê u piya hewadayê. Wıni kerdê kı nan u sola xo cê ra niyabırnayê. Hemını waştê kı nan u sola cı tey bıbo. Visolıney ra kesi hesnêkerdê. Yanê çı karê ê dewıjano gıran u bı kolektif estbı, hemını piya kerdê, piya hewadayê u piya werdê.
  Wextê karıtenı u ronayenda baxçan, arêkerdenda pemi, gırênayena kergan, çarnayena cıwênan, qesnayena çarwan, roterdena dar u beri, çinayena velgan, kerdena koliyan, vıraştenı u qesnayena rez u baxşan u herwınadı heme dewıjan hıma-hıma piya kar kerdê u nê kar u bari ray berdê. Wexto kı xortê keyeyê çınêbiyayê bışiyayê nobeta çarwan yan zi ayrê, ê binan herunda ey dı qeçê xo rıştê. Wexto kı çiyê biyê, yan zi felaketê ameyê jewi sere dı, hıma heme bı lez u beza, bı ecele u rewşiyayeneya remayê armeteyda ê dewıjdê xo ra. O teniya nêverdayê u cı rê wahêr vıjıyayê.

  Zewbi zi dewıjanê pê diqet kerdê kı dewar u çarwey cı nêkewê maldê pê u malê pê nêçıraynê. kesi nêwaştê kes zerar bıdo kesi. Zu-zu fını dewan dı tay merdımê şıtheram u mınzıri vıjıyayê, labırê ê binan o merdım tahzil u ceza kerdê. Eger bewniyayê, netice o yo nêbeno, o a dewda xo ra qewnayê. Kesi nêwaştê lınga jewi siyê ro güno u pa bıtewo. Tabi ewro nê çiyê wınasinan heruna xo verdaya mızırey, xayıney, bêbextey, qeleşey u nêweşey rê. Wa ê rojê veri fına peydı biyameyê, wa qe ma xo rê vıran u veyşan biyayê. Veri kê, kami zanayê bêbextey bıkero. Yan zi ê kı zanayê zi xo ra şermayayê. Labırê ewro ne şerm u ne zi eyb mendo.
  Ma enbıryananê pê yê dı dewan zi, hewl dayê xo kı ma zerar u ziyan nêdê pêro, nêdê dewda xo ya enbıryanı ro u inan nêtewnê. Ma nêwaştê dewar u çarwey ma erd u mêşandê inan miyan kewê u tey bıçerê. Ma kesi bê müsade, bê destdayenı koliyêdê kesi nêkerdê. Wext biyê dewandê duran ra tay ameyê sımaq, benıkı, mazi, şêzi, tey, bewrınci, qıznawi u herwına çiyê ma yê miyandê mêşe u keran çinayê u waştê kı berzê dewandê enbıryanan ser u ma verdê pê yo. Labırê wexto kı çiyê do wına biyê, hıma gırd u pilanê ê wırna dewan xo miyan dı xo rê heyetê vıraştê u kokê ê meselan, ê çiyan kendê, hele raşto raşt niyo. Wexto kı raşt bıvıziyayê, zerar u ziyanê pê dayê u umışê pê biyê. yanê tım waştê kı meselanê xo, çerçeweyê pêyakerdenı u demokrasi dı hal bıkerê. Ìnan zanayê, eger fınê mabêndê inan dı lec bıbıyayê u goni bırıjyayê, hetan u hetan ramıtê. O wext kesi nêşayê rehat-rehat kar u barê xo bıkero u bê ters dest u qolanê xo bışano u bıgeyro. Qandê coy, qandê ê semedan tım waştê kı verni dı !
verniya çiyandê nêweşan bıgirê u nêverdê adır a merekda sımeri kewo, merekı bıveşo u nêweşi nabêndê cı dı peyda bıbo.

                   VEYVEY DANUGI

  Wexto kı qeçek newe dındani vejeno, ey rê danugı vırazenê u kenê pıro. Vıraştena danugı roşanê qeçkano. Wexto kı keyeyê danugı vırazeno veyndano heme qeçandê werdiyandê mahla, embıryanan, dost u sınasnayan. Qeçeki amey u resay pê tepeya, qeçeko kı newe dındani vetê ey gênê u anê cılê yan zi şalêda pakı sero ronanê (roşanenê). Roşana tepey a lengeri sero a danugı anê ey sere ra kenê war. Kerdı war tepeya qeçekê kı ameyê ê a danugı çorşmeydê ê qeçeki ra arêkenê. (Wexto kı ê qeçeki anê roşanenê, verê coy serey cı pak şüwenê u çınay ci yê pakê weşi danê pıra)
  Çiyo kı, malzemeyo kı beno tewrdê vıraştenda danugı, dan, nıhey, fasulyey, beqley, lobıki u wınasin. Nê çiyan veri peyşnenê (Awı dı xaşeynenê) u kenê hadre. labırê wexto kı peyşnenê, vanê bol nêpeyşnê kı cêser nêkewê u vılla nêbê. Yanê vanê heb-heb bımanê kı qeçeki bışê arêkerê. Pewti tepeya inan kenê perzun, süzgeç yan zi elegı ro u awa miyandê cı rêj kenê, rıjnenê u ê hebanê cı teniya verdanê. Bahdo ê hemını anê kenê têmıyan u şanenê pê. Bahdê inan anê dendıkê gozan, vaman, eskızi, fıstıxi, dendıkê maşelay (Vıllıka verdê rozi) ê pıraynayan, ıncilê wışki, şeker u perey werdiyan zi kenê miyan. Nê hemını fına bahdoyênı şanenê pê. heme rınd şanay pê tepeya nanê sêniyê yan zi lengeriyê ser u anê seredê ê qeçeki ra kenê war. Kerdi pıro tepeya qeçekê kı ameyê zey vergana sero kom benê pêser u pê vera ê çiyan arêkenê. Sıfte en bol ki miyan dı geyrenê perey werdi, dendıkê vam u gozan, fıstıx u ıncilan. Ê miyan ra weçinay tepeya no fın dest bı ê çidê bini kenê. Wexto kı arêkenê ta!
y-taydê çımakerdey hıma vıradanê xo tunıki kı dıha vêşi arêkerê. Tay-tay zi herunı dı erzenê xo fek u wenê.
  Kes şeno na danugı vıraştenı u vıllakerdenı rê vajo veyvey qeçkanê danugı. Bahdê vıraştenı u rıjnayenda danugı, jew, jew keye şerbet yan zi çina vırazeno u bı ê qeçkana dano werdenı. Tay-tay keyey zi şiraney yan zi werd vırazenê u danê ê qeçkan. qandê coy kes ney rê vano veyve yan zi roşanê qeçkanê danugı.

            KOMBIYAYENA ŞEW; ŞÊLIG U ŞAHIYAN
 
  Dewandê ma dı veri hergı şewı şêlıg cayê dı yan zi keyeyê dı ameyê pêser u heta şewra xo rê kay u kêf kerdê u wextê xo pa ravêrnayê. Dı ê şew u ê kombiyayenan dı taynan xo rê müşewre (Niqaş, münaqaşa), taynan qeybet, taynan kay u taynan zi goştareya inan kerdê. Pêrê meseley, fıqrey, estanıki vatê u dêri kerdê. Nê pêser amyeyeni en bol ki demserdê zımıstani dı biyê. Çımkı o wextı kar u bar çınêbı kı mıletı bıkero u pa wextê xo ravêrno. Wextê kar u bar kerdenı dı herkes edızıyayê. Na edızyayenı ver, wexto kı şandı ameyê keye, nanê xo werdê nêwerdê cadê xo sero derg biyê. Hemını werdenı u şımıtena xo demserda amnan u payızi dı, qandê zımıstani kerdê zere u zımıstani vetê werdê.
  Wexto kı meymanê jewi ameyê, a şewı ê dewıjê inan heme o keye dı kom biyê. Wexto kı jewi rê qeçek bıbıyayê, xeberêda xeyri cı rê biyameyê, yan zi ey bı xo çiyêdê xeyri bıkerdê fına heme dewıjê cı key ey dı ameyê pêser. Wexto kı jewi kerdê şıro cayê, yan zi wexto kı cayê ra peydı ameyê fına nê heme şiyê ey hetı. Dı a şiyayenı dı kêf u alemandê xo ra, werdenı u şımıtenda xo ra ca nêmendê. Dı nê şewan dı şami ameyê vıraştenı, şiraney ameyê werdenı u şımıtenı, çerez ameyê çerezkerdenı u herwına. Kıştê ra, yan zi gorey sukandê gırdan u welatandê xeriban, kes şeno nê kombiyayenan rê vajo veyveyê do tam, ziyafetê do ercıyaye u kêfê do weş u festê do mükemelo. Festê kı sukandê gırdan dı vıraziyayê hendê nê şewan kêf u kêfweşey, şên u şênayey nêdanê kesi u rıhê kesi pa hendayê şa nêkerdê. Ê festê ê şewandê gırdan u welatandê xeriban, nê şewandê ma hetı hiç mendê.

ŞÌN U ROCEY DIWÊS ÌMAMAN

U VIRAŞTENA EŞURÌ

Not: Roşanê şardê ma yê Elewiyan, Elewiyandê dınyayê binan u şarê ma yo kı ”EŞURE” vırazeno u keno vılla u roşanê eşuri vırazeno, ê ê şardê ma bımbarek bo!!!

Bahdê roşandê Qürbani vist roj tepeya rocey dıwês Ìmaman dest pey keno (Menga kı tey roce yeno tepıştenı a mengı (aşmi) rê vanê menga Meharemi). Nê dıwês Ìmamê kı kerbeladı bı Hüseyniya piya ameyê qetılkerdenı, Qandê inan Elewi dıwês roci roce tepşenê. Qandê her imami rocê. Vist rojı roşandê Qürbani sera ravêrdı tepya rocey dıwês imaman dest pey keno. Semedê nê roci qandê ilan kerdenda şindê dıwês imamana. Şarê Elewiyan vist roc bahdê roşandê Qürbani, dıwês roci şin ilan keno u dıwês roci şin tepşeno. Şıma zanê Lacê Hz Eli Hüseyin, Dıwês imami u bı tayfada ciya Kerbeladı veyşan teyşan verdeyênê u ê germdê amnani bındı, çoldê Kerbeladı yenê kıştenı. Qandê coy, qandê na mesela Elewi dıwês roci roce tepşenê. Dıwês roci roce tepışt tepeya, roca hirêsi Qürbani cıkenê u goştê cı kenê vılla, şami vırazenê u danê werdenı. Rocda dıwêsi ra tepya şin werzeno u dest bı xeyr xeyrati beno. Rocda hirêsi ra xeyr u xeyrat u vıraştena ”Eşuri” dest pey kena. Na vıraştena Eşuri u no xeyr u xeyr!
at hıma hıma hefteyê rameno. Dı ê hefti miyan dı roca çarşemê şar yeno pêser, pêya Eşure u werd weno. Şarê kışta ma, (Kesê kı Elewi niyê) dewıji roca kı eşure yeno vıraştenı u werdenı, a rocı camêrd u xortê ma pırêno xaşêlıno sıpeyo kı pemera vıraziyayo ey danê xora, kılawê wertey cı sur nanê xo sere u xeza siya çorşmedê a kılawıra berdena, qor qori sero gırêdanê. Cıni ma zi pancey suri, yan zi panceyê kı divılê suri tey estê inan kenê xo pay, çitê sur yan zi siyay ancenê xo sere u bı no hesaba xo duzanı danê. Yanê dıwês roci şin tepışt tepeya, roca hirêsi dest bı şênayey kenê. Her keye gorey qüwetê xo xeyrat keno u qandê şehidandê kerbela qürbani cıkeno. Tabi her keye nêşeno qürban cıkero. Labırê sera heştayê cı eşure vırazenê u kenê vılla.
Dı ma miyan dı, şardê ma yê Zaza-Dımıliyandê Sêwregı, Çermugı u Alduşi miyan dı ”Eşure” bı no hesaba vırazêno u yeno vılla kerdenı.

Vanê Eşure en kemi hewt teaman ra, hewt nimetan ra vıraziyo u hewf kesan ra vılla bo. Yanê vanê en kemi hewt nimeti vıraştena Eşuri dı bıbê u hewt kes cı ra tam kero, buro.
Eşure dı babetan dı yeno vıraştenı.
a) Teamê kı, nimetê kı kenê vıra’tena eşuri dı kar biyarê inan veri jew bı jew awda honıkı dı şıwenê, bahdo ca bı ca xaşeynenê, çiyo kı purê cı esto, purê ê çi sera benê u bahdo hemını soqiyan yan zi zewbi cayan dı küwenê, bahdo hemını kenê têmiyan u gıreynenê, bahdo şeker, rıb, werdi pastêxi, yan zi kesman, hıngımên u herwına çiyo şirane kenê miyn, gıreyê dı gırey danê pıro, gıreynenê u ronanê. Tay ay germ germ wenê, tay zi kenê honık u wenê.
b) Teamê kı do dekerê vıraştenda Eşuri miyan, inan veri weş weçinenê u kenê hadre. Kamci teamê kı berey peyşenê inan veri kenê lêni miyan u gıreynenê, ê hebê bi nermi u amey tawdê xo tepeya, jew bı jew ê kı berey peyşenê inan sıreyêna kenê miyan u gıreynenê u anê tawdê peyşayenı. Bı no hesaba jew bı jew dekenê u peyşnenê. Heme teami têtewr peyşnay tepeya, en bahdo şeker, rıb, hıngımên, werdi kesman yan zi pastêxi u çiyo zey inan dekenê, gıreyê dı gırey danê gırênayenı u ronanê. Taydê cı germ germ dekenê u wenê, taydê cı zi kenê honık u wenê.
Mı cor dı zi va, Eşureyo kı vıra’to vanê hewt kesana bıdo werdenı kı xeyrê cı ravêro.
Çiyo kı ez E’ure u vıra’tenda Eşuri ser zana noyo. Vanê nay zi biyara şıma viri. Şarê ma yê Zazayanê kışta Sêwregı, Çermugı u Alduşi Eşure vıraştê. Labırê Elewi nêbi. O kültür cırê koti ra ameyo ez nêzana.

Çiyo kı, team yan zi nimetê kı vıraştena EŞURÌ dı kar anê, inan ra taydê cı nêyê
Dendık yan zi kankılê Gozan
Dendıkê vaman
Dendıkê veteyê Maşelay (Vıllıka verroji)
Dendıkê veteyê küwan
Fındıxi
Fıstıqi
Say bındê erdi
Encilê (ıncilê) wışki
Tuy wışki
Xürmey
Rentuy wışki
Qaxê mıroyan
Qaxê sayan
Çirê mışmışan
Eskızi (Eskızê bêdendık)
Nıhey (nıhey xaşênayey u purkerdey)
Nebi (mısri xaşênaye u purkerde)
Fasuley xaşênayeyê purkerdey
Xeleyo dan (Gırênaye u purkerde)
Dendıkê henaranê şirıni
Werdi pastêxi
Werdi kesman
Rıb
Hıngımên
Şeker
U jewbi çi.

ÇARŞEMEYO SÌYA (Kara Çarşamba)

Şarê ma yê kışta Dersımi, Sêwas u ê çorşman roşanê Çar’emedê siyay keno. Çarşemeyê Heftedê en bahdoyênê aşmiya Awdari (Adar, Mart) dı roşanê çarşemedê siyay vırazenê. No zi zey Kormışkaniyo. O rojı xort u keyney, cıni u camêrd çınay xo yê newi u bı reng u rengıni danê xo ra, vıjênê deşt u deyan ser u a rojı bı şêney u kêfweşeya bımbarek kenê. Bımbarek kerdena çarşemedê siyay zi hıma hıma wertera werışta. Şarê ma zi zaf çi ney ser nêzano. Ez bı xo zi zaf çi nêzana. Mı tay gırdandê Dersımi ra pers kerd, labırê inan zi zaf çi niyard xo viri. Nuştoxê ma yê kışta Dersımi ney ser kendenı bıkerê u tay çiyanê cı ma rê bınuşnê ma do pa zaf kêfweşbê.
Vanê roca çarşemedê siyay dı şarê ma yê kışta Dersım u ê dorman xeyr u xeyrat keno, pizey domanandê neçaran u sêküran keno mırd, inan rê çına herineno u serê inan keno newe.

DAYENA QEÇKAN

Wexto kı qeçek (doman) Homa dana, en sıfte nakê cı cıkenê, bahdo name nanê pa. Kesê Mısılmani wexto kı kenê name panê goşandê cı miyan dı Ezan wanenê u namey cı nanê pa u hirê fıni ê namey cı cı goşi miyan dı vanê. Semedê cı, vanê kı namey cı cı goşan kewo u namey xo bızano. Kesê kı, keyeyê kı hal u wextê cı rındo, wexto kı cı rê lacek beno, qürbani cıkenê, şami vırazenê u kenê vılla, xeyr u xeyrat kenê, qandê qeza u bellayan. Tay wexto kı qeçek newe beno, benê Qüran nanê berzindê cı ver kı, wexto kı gırd bo wendebo u hewesê cı wendenı rê bıbo. Kesê kı wahêrê dışmeniyê, kesê kı eşirê benê dabança yan zi tıfıngı nanê berzindê cı bın kı, wexto kı gırd bo hewesê cı kar ardenda çekan rê bıbo u kar biyaro.
Babet babet edet u torey estê.

VIJYAYENA DEŞTI

Şarê ma amnani vıjêno deştı yan zi koyan ser. Qandê kı amnanê welatê ma zaf germ ravêrenê. Wexto kı vıjênê deştı yan zi koyan ser, hergı şewı şênayey vırazenê, kay kaykenê u kêf kenê. Hewna kı nêvıjiyayê koy ser yan zi deştı, hazıreya, lazımeya xo ya heme çi vinenê u heme werdê xo gênê u şınê.

TEWAF KERDENA ZÌYARET U TIRBAN

Şarê her şewa ênê şıno tırbanê merdandê xo ziyaret keno, sero Fatihayê waneno, eger zanê bı xo yasinê wanenê, eger nêzanê danê wendenı, xeyrê cı kenê vılla u herwına. Şarê ma şewa ênê şınê ziyaretan zi tewaf kenê u feqiran ra, sêküran ra çi kenê vılla.

TAY ROŞANÊ AMNANÌ

Amnani şarê ma vıjêno deştan. Hım kêfê xo keno u hım zi nê kêfi hetı tay kar u barê xo zi keno.
Ninan ra tay dê cı, Vetena rıbdê ıncilan, zebeşan u herwına. Vetena awda şamık (fıreng) u isotan. Veri welatê ma dı zaf zebeşi kariyayê u zaf darê ıncılewran esti bi. O wext zey ewroy kesi vêşi çiyê xo nêberdê u sukandı nêrotê. Awda zebeşan ra rıb vıraştê u zımıstani o xo rê werdê. Dewê kı tey rezi çênêbi inan rıbê zebeşan vetê herunda rıbdê Engurı dı. Zebeşê xo weş kerdê biyayey, bahdo ê çinayê u ardê pur kerdê u zerey cı verdayê çıwalandê engurı paykerdenı, pay kerdê u kerdê awı. Bahdo berdê kerdê lênan u nayê adıri ser. Adıri sero gıreyê dı gırey dayê pıro u bahdo adırê cı kerdê hewna. Bahdo verdayê teştan miyan u cayê do berz dı, herzaleyê sero nayê tiji vera u çend roji tiji vero kerdê qalın. Bahdo kerdê tenekan u ardê keye dı verdayê doran miyan. Zımıstani zi vetê u werdê.

Newe peyni amê: