|
<< Geri
Wenden o
nustena Zazaki - Zazaca okuma ve yazma
GIRIŞ
Bu derslerin ana
amaci Zazaca - Dımılki- Kırmancki'yi bilmeyenlere ögretmek degil, fakat
Zazaki - Kırmancki - Dimilki dilini konuşabilip, okuma yazmasini
bilmeyenlere, okuma-yazma konusunda yardimci olmaktir.
Bunu yaparken kişinin
Türkçe okur-yazar oldugunu kabul ediyoruz. Türkçe dilinde okuma yazma
bilen bir kimse, eger yeterince Zazaki biliyorsa, kısa zaman zarfında
yapacağı alıştırmalarla, Zazaki okuma - yazma sorununu halledeceğine
inanıyoruz.
Zazaca'da akıcı
konuşma yeteneği olan kişi çok kisa bir sürede akıcı bir şekilde okuyup
yazmayı da geli
ştirecektir.
Bilindigi gibi Zazaca
konuşanlarin hemen hemen hepsi Türkiye kökenli ve Latin harfleriyle Türkçe
okur-yazardırlar. Bu nedenle de buradaki okuma yazma konusundaki izahlari,
örnekleri ve karşılaştırmaları Türkçe dilinde yapacağız.
<Yukarı Çık>
ALFABE
Zazaca Alfabe ile
Türkçe alfabe arasındaki fark kolayca kavranabilecek kadar az sayılır.
Türkçe alfabedeki harflerin 27 tanesi aynı şekilde ve aynı seslere
karşılık olarak kullanılırlar. Ancak Zazaca Alfabede 32 harf mevcuttur.
Zazacada alfabesinde:
a, b, c, ç, d, e, ê, f,
g, ğ, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, ş, t, u, ü, v, w, x, y, z
harfleri mevcutken,
Türkçe ile aynı olan:
a, b, c, ç, d, e, f, g, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, ş, t,
u, ü, v, y, z
27 harfi de oldugu gibi kullanmaktadır.
Farkli Harfler:
Zazacada, Türkçeden farklı olarak
fazladan:
ê, ğ, q, w, x, sesleri vardır.
(buradaki Ğ ğ sesi
Türkçedekinden farklıdır. Ayrıca dikkat edilirse zazacada Öö sesinin
olmadığı görülecektir)
Türkçe
alfabeden tanıdığınız harflerle aşağıdaki ZAZACA
kelimeleri okuyabilirsiniz.
| Adır |
Ateş |
ju |
bir |
| veng |
Ses |
verg |
kurt |
| bon |
bina |
fek |
ağız |
| kerge |
tavuk |
ga |
öküz | |
<Yukarı
Çık>
Sesi Türkçeden Farklı Harfler:
Zaza alfabesinde
Türkçeyle ortak gibi görünen bazı harflerin zazacadaki sesleri
Türkçedekinden farklıdır. bu harfler şunlardir.
c , ç ve
g
Iki
harften oluşan sesler:
Bunun yanında, Zazacada bazı sesler bir tek
harfle ifade edilemezler. Bunun yerine harflerin kombinasyonondan oluşan
seslerle ifade etmek gerekir.
Bunlara ornek olarakta şu sesleri
verebiliriz.
çh, kh, ph, th, ve rr
Zazaca alfebede olupta Türkçede olmayan harfler:
sadece
dört harf mevcuttur.
bunlarda: Q-q, W-w, X-x, Ê- ê,
harfleridir.
1- Zazaca - Türkçe ortak harfler (bazı örnek
kelimelerle.) Sessiz harfler
| B b - Bızi (keçi) |
M m - mordem ( adam) |
| C c - Cüanıkı (kadın) |
N n - nenig ( tırnak) |
| Ç ç - Çıber (kapı) |
P p - pelge (yaprak) |
| D d - Dest (el) |
R r - Morek (boncuk) |
| F f - Fek (ağız) |
S s - Soyı (elma) |
| G g - Genım (bugday) |
Ş ş - Şilanı
(kusşburnu) |
| H h - Hak (yumurta) |
T t - Torzen (balta) |
| J j - Ju ( bir) |
V v - Verg (kurt) |
| K k - Kemerı (taş) |
Y y - Meyman
(misafir) |
| L l - lıngı (ayak) |
Z z - zon (dil) |
|
|
<Yukarı
Çık>
2- Türkçede olmayan Zazaca sesiz harfler
| Q q - Qorr (diz) |
| W w - Ware (yayla) |
| X x - Xemel (süs) |
3- Zazaca Türkçe ortak harfler (bazı örnek
kelimelerle) Sesli harfler
| A a - As(ş)me (ay) |
O o - ostor (at) |
| E e - Eskızı (kuru üzüm) |
U u - Usarr (bahar) |
| I ı - ş(s)ıt (süt) |
Ü ü - Lüye |
| İ i - İştane (yüzük) |
|
(not: Zazacada (Ü)
harfi hiçbir zaman kelimenin başında yer almaz, bunun gibi (I) harfi de
kuzey ağzında kelimenin başında yer almaz.
4- Türkçede bulunmayan zazaca sesli harf
| Ê ê - êrğat (yardım
destek) |
5- Iki harften oluşan sesler bazı örnek
kelimeler
| Çh çh - Çhor (dört) |
Ph ph - phonc (beş) |
| Kh kh - Khoçıkı (kaşık) |
Th th - Thomur (saz) |
| RR rr - bırr (orman) |
|
6-
Güney lehçesinde kullanılan bazı sesiz harfler
| ' 'azeb (ergen) |
| 'erd
(toprak) |
| 'H 'h - 'hewt
(yedi) |
<Yukarı Çık>
ÖRNEKLER:
Cc Çç sesiz
harflerinin farkli seslerine bazi örnekler
Daha öncede belirttigimiz
gibi Zaza alfabesinin 27 harfi Türkçedeki gibi okunmaktadir.
Bunlardan C, Ç, G harfleri her nekadar Türkçeyle ortak görünse de G
tamamen farkli sesi ifade ederken C ve Ç farkli durumlarda iki farkli ses
verirler.
C Sesine örnek
C
sesinin dz olarak telafuz edildigi haller
| ca |
yer |
| cemed |
buz |
| cor |
yukarı |
| cıle |
yatak |
| cıte |
çift |
Ç sesine örnek
Ç
sesinin ts olarak telafuz edildigi haller
| çare |
alın |
| çim |
göz |
| çor |
dört |
| çerme |
deri |
| çoganı |
baston |
Ğ sesine örnek
Ğ
sesinin Zazaca okunuşu
| ğezna |
hazine |
| ğezalı |
ceylan |
| ğizalık |
kömür tanesi |
| ğart |
biley taşı |
| ğelat |
yanlış |
<Yukarı
Çık>
RR rr sesine örnek
RR rr
sesine örnekler
| bırr |
orman |
| perr(e) |
kanat |
| herremus |
köstebek |
| merre |
fare |
| kerr(e) |
pas |
Kh sesine örnek
Kh kh
sesine örnekler
| khal |
ihtiyar |
| khoçıke |
kaşik |
| khan |
eski |
| khovık |
huni |
| kherr |
sagır |
Ph sesine örnek
Ph ph
sesine örnekler
| phum |
baykuş |
| phonc |
beş |
| phıt |
bebek |
| phij(z) |
kazık |
| phon |
yassı |
Th th sesine örnek
Th th
sesine örnekler
| thomır |
saz |
| thol |
acı |
| thilık |
küçük bez parçası, yamalık |
| thom |
tad |
| thole |
kabuk |
Çh çh sesine örnek
Çh çh
sesine örnekler
| çhem |
çay - ırmak |
| çhıme |
göze, kaynak |
| çhılmı |
sümük |
| çhok |
dizden aşağısı |
| çhorız |
dörtlü |
Q - q sesine örnek
Q - q
sesine örnekler
| qor |
bacak |
| qılançıkı |
saksagan |
| qese |
söz, kelime |
| qolın |
başlık |
| qıc(z) |
küçük |
W w harfine örnek
W w
harfine örnekler
| Wae |
bacı, kız
kardeş |
| Ware |
yayla |
| Werd(eni) |
yemek |
| Weş(s) |
sag, sağlıklı, tatlı,
hoş |
| Wereza |
yeğen (kızkardeşin
oglu) |
X x harfine örnekler
X x
Harfine örnekler
| le(a)x |
alay (şaka etmek) |
| xal |
dayı |
| xılık |
çömlek |
| xırxe |
awuç içi kadar taş |
| xete |
kagıt, çizgi, satır |
Ê ê seslisine örnekler
Ê ê
seslisine örnekler
| (y)êrgat |
yardım, destek |
| bêçıke |
parmak |
| çêneke |
kız |
| çêrang |
tavan, çatı kirişi |
| dês |
duvar |
<Yukarı Çık>
<< Geri
|
