|
<< Peyser Þo
Zonê made Formo Pasiv (fekê Mamekiye)
Mehmet Doðan
Tae kýtavê gýramerê
zonê maê ke gunê zof avêri ra bývejiyenê xêle koti ve herey... Eke zof
koti ve herey, mý nia da 'ke gýlê kýtavu ki hona nêoseno, mý ki est ra
hover, seveta qursê zonê mao ke Köln dero na tekst u taê çiyo de bin kerd
hazýr. Ez qursê zonê ma, Heq cýra zof raji vo, eve kýtavunê C. M.
Jacobsoni u gramerê zonê ma sere tekstê deyê ke hona kýtav nebiyê eve inu
dan. Na tekstu de xarita zonê ma xêlê vejiya. Hama formê pasivi sero hona
zof çi çinê vi. Dý serri ra jêdero ke na tekst mý dest dero, nýka aðme
kon. Alimê ke gramere zonê ma ser gureenê destê ho tene pêt bijêrê, çiyo
ke pêleka hodero endi rokerê, vezê, çýke waxtê ma çino... Na tekst mý eve
ordýmê kýtav u textunê C. M. Jacobsoni 've notê ke mý jü seminer de Haydar
Dikmey ra guretê eve ordýmê inu kerd hazýr.
***
Kýrmancki-Zazaki de formo pasiv teyna eve jü qeyde
nêvýrajino, jüy ra jêde formê ho estê.
Formê 1.
Výrastena formê 1ine de pencê waxqesey ra dýma nisanê
pasivi "-i" yeno. Waxtqesê ke formê pasivi cênê pêro eve na form nêbenê
pasiv.
Masdar: potene backen, kochen
O nu(n)
pozeno. (aktiv)
Nu pozino. > Nu
pojino. (pasiv)
Kýrmancki-Zazaki de hirê
ruçýkê (az) waxtqeþi estê: waxtê nýkay, waxtê veri, modusê wastene. [ [1]]
| |
nisanê modusê wastene (Modus) |
koka waxtqesey (Werbwurzel) |
nisanê pasivi (Passiv Morfem) |
nisanê waxtê nýkay
[Imperfektes Aspekt (Präsens Indikativ)] |
kêsnisan ya ki kopula
(Personalendung oder Kopula) |
| waxtê nýkay |
|
poj- |
-i |
-n |
-o |
| waxtê veri |
|
poj- |
-i |
-- |
-(y)a |
| modusê wastene |
bý- |
poj- |
-i |
-- |
-(y)o |
A zerfeti pozena. (aktiv)
Zerfeti
pozina. > Zerfeti pojina. (pasiv)
> [Zerfeti (hetê/destê aera) pojina.]
| aktiv |
pasiv |
Kýrmancki-Zazaki |
Deutsch
|
| A zerfeti pozena. |
Zerfeti pojina. |
waxtê nýkay (hira) |
Präsens |
| Awa zerfeti pozena. |
Zerfeti hawa pojina. |
waxtê nýkay (avêrberdene) |
Progressives Präsens (kontinuierliches Gegenwart)
|
| Ae zerfeti pote. |
Zerfeti pojiye. |
waxto výren (eve ho diyo) |
Präteritum (erlebte Rede) (einfache Vergangenheit)
|
| Ae zerfeti pota. |
Zerfeti pojiya. |
waxto výren (gumankerdene) |
Präteritum(berichtete Rede) oder Perfekt (vollendetes
Gegenwart) |
| Ae zerfeti potenê. |
Zerfeti pojiyenê. |
waxto výren (avêrberdene) |
Imperfekt (unvollendeteVergangenheit) |
| Ae 'ke zerfeti býpotenê, domoni
biyenê sa. |
Zerfeti 'ke býpojiyenê, domoni
biyenê sa. |
nisanê modusê wastene (bý-) eve formê waxtê veri (avêrberdene)
|
Konjunktiv Imperfekt |
| Aê zerfeti poti vi. |
Zerfeti pojiay vi. |
waxtê výreni ra avê |
Plusquamperfekt |
| A wazena ke, o zerfeti býpozo. |
A wazena ke, zerfeti býpojiyo. |
wastene |
Konjunktiv (Möglichkeitsform) |
| Zerfeti býpoze! |
Zerfeti býpojiyo! |
emýr |
Imperativ |
| Zerfeti mepoze! |
Zerfeti mepojiyo! |
nêkerdene |
Prohibitiv oder negatives Imperativ |
| Zerefeti potea. |
Zerefeti pojiyaiya. |
|
Partizip Perfekt/Preteritum ( oder Zustandpssiv?)
|
Masdar: pêguretene fangen, fassen,
festhalten...
I mýrçýku pê cênê. (aktiv)
Mirçýki pê
cêrinê. (pasiv) > [Mirçýki (hetê inura) pê cêrinê]
Formê 2.
Formê 2ine eve waxtqesê "biyaene"
výrajino. Heni oseno ke waxtqesê ke eve jü name ya ki verhurendi
(preposizyon) waxtqesê "kerdene" ra vejinê, jêderi eve na form þikinê benê
pasiv.
Masdar: rakerdaene öffnen
O çêver keno
ra. (aktiv)
Çêver beno ra. (pasiv) > [Çêver
(hetê eyra) beno ra.]
| aktiv |
pasiv |
Kýrmancki-Zazaki |
Deutsch |
| O çêver keno ra. |
Çêver beno ra. |
waxtê nýkay (hira) |
Präsens |
| Owo çêver keno ra. |
Çêver hao beno ra. |
waxtê nýkay (avêrberdene) |
Progressives Präsens (kontinuierliches Gegenwart)
|
| Ey çêver kerd ra. |
Çêver bi ra. |
waxto výren (eve ho diyo) |
Präteritum (erlebte Rede) (einfache Vergangenheit)
|
| Ey çêver kerdo ra. |
Çever biyo ra. |
waxto výren (gumankerdene) |
Präteritum(berichtete Rede) oder Perfekt (vollendetes
Gegenwart) |
| Ey çêver kerdenê ra. |
Çêver biyenê ra |
waxto výren (avêrberdene) |
Imperfekt (unvollendeteVergangenheit) |
| Ey 'ke çêver ra kerdenê, a xeleþiyenê. |
Çêver 'ke ra biyenê, a xeleþiyenê. |
nisanê modusê wastene (bý-) eve formê waxtê veri
(avêrberdene) |
Konjunktiv Imperfekt |
| Ey çêver kerd vi ra. |
Çêver bi vi ra. |
waxtê výreni ra avê |
Plusquamperfekt |
| O wazono ke çêver ra kero. |
O wazeno ke çêver ra bo. |
wastene |
Konjunktiv (Möglichkeitsform) |
| Çêveri rake! |
Çever rabo! |
emýr |
Imperativ |
| Çêveri ra meke! |
Çêver ra mebo! |
nêkerdene |
Imperativ |
Masdar: weiyekerdene ernähren, aufziehen,
züchten
Khalýk zarancu keno weiye.
Zaranci
benê weiye.
Formo 3.
Formê 3ine eve ordýmê waxtqesê "amaene"
výrajino, dýma ki masdar yeno.
Waxtqesê ke formê pasivi cênê, heni
zonen ke pêro, eve na formê 3ine benê pasiv.Waxtqesê ke eve formê 1ine u
2ine de benê pasiv, orjinalê ho ki raþt ke na formê, heni oseno ke, eve
formo 3ine de ki þikinê formê pasivi býjêrê.
Masdar: potene
backen, kochen, braten
| amaene + |
masdar |
| yena |
potene |
A zerfêti pozena. (aktiv)
Zerfêti yena
potene. (pasiv)
Masdar: rakerden-e
öffnen
| amaene + |
masdar |
| yeno |
rakerdene |
O çêver kenê ra. (aktiv)
Çêver yeno
rakerdene. (pasiv)
Masdar: pê-guret-en-e
fangen, fassen, festhalten...
| amaene + |
masdar |
| yenê |
pê guretene |
I mýrçýku pê cênê. (aktiv)
Mirçýki
yenê pêguretene. (pasiv) > [Mirçýki (hetê eyra) yenê
pêguretene.]
Mirçýki pê cêrinê. (pasiv-formê 1.)
| aktiv |
pasiv |
Kýrmancki-Zazaki |
Deutsch |
| I mirçýku pê cênê. |
Mirçýki yenê pêguretene. |
waxtê nýkay (hira) |
Präsens |
| Iyê mirçýku pê cênê. |
Mýrçýkê haê yenê pêguretene. |
waxtê nýkay (avêrberdene) |
Progressives Präsens (kontinuierliches Gegenwart)
|
| Inu mirçýki pê gureti. |
Mirçýki amey pêguretene. |
waxto výren (eve ho diyo) |
Präteritum (erlebte Rede) (einfache Vergangenheit)
|
| Inu mirçýki pê guretê. |
Mirçýki amê pêguretene. |
waxto výren (gumankerdene) |
Präteritum (berichtete Rede) oder Perfekt (vollendetes
Gegenwart) |
| Inu mirçýki pê guretenê. |
Mirçiki amenê pêguretene. |
waxto výren (avêrberdene) |
Imperfekt (unvollendete Vergangenheit) |
| Inu 'ke mirçýki pê býguretenê, kerdenê weiye. |
Mirçiki 'ke biamenê pêguretene, amenê weiyekerdene.
|
nisanê modusê wastene (bý-) eve formê waxtê veri
(avêrberdene) |
Konjunktiv Imperfekt |
| Inu mirçýki pê gureti vi. |
Mirçýki amey vi pêguretene. |
waxtê výreni ra avê |
Plusquamperfekt |
| I wazenê ke mirçýku pê býcêrê. |
I wazenê ke mirçýki bêrê pêguretene. |
wastene |
Konjunktiv (Möglichkeitsform) |
| Mirçýku pêbýcêrê! |
Mirçýki bêrê pêguretene! |
emýr |
Imperativ |
| Mirçýku pê mecêrê! |
Mirçýki mêerê pêguretene! |
nêkerdene |
Prohibitiv oder negatives Imperativ
|
Mastar: weiyekerdene ernähren,
aufziehen
|
amaene + |
masdar |
|
yenê |
weiyekerdene |
Khalýk zarancu keno weiye. (aktiv)
Zaranci
yenê weiyekerdene. (pasiv) > [Zaranci (hetê eyra) yenê
weiyekerdene]
Zaranci benê weiye. (pasiv-formê 2.)
| aktiv |
pasiv |
Kýrmancki-Zazaki |
Deutsch |
| Khalýk zarancu keno weiye. |
Zaranci yenê weiyekerdene. |
waxtê nýkay (hira) |
Präsens |
| Khalýko hao zarancu keno weiye. |
Zarancê haê yenê weiyekerdene. |
waxtê nýkay (avêrberdene) |
Progressives Präsens (kontinuierliches Gegenwart)
|
| Khalýki zaranci kerdi weiye. |
Zaranci amey weiyekerdene. |
waxto výren (eve ho diyo) |
Präteritum (erlebte Rede) (einfache Vergangenheit)
|
| Khalýki zaranci kerdê weiye. |
Zaranci amê weiyekerdene. |
waxto výren (gumankerdene) |
Präteritum (berichtete Rede) oder Perfekt (vollendetes
Gegenwart) |
| Khalýki zaranci kerdenê weiye. |
Zaranci amenê weiyekerdene. |
waxto výren (avêrberdene) |
Imperfekt (unvollendete Vergangenheit) |
| Khalýki 'ke zaranci weiye kerdenê, zof biyenê sa. |
Zaranci 'ke biamenê weiyekerdene, khalýk zof biyenê
sa. |
nisanê modusê wastene (bý-) eve formê waxtê veri
(avêrberdene) |
Konjunktiv Imperfekt |
| Khaliki zaranci kerdi vi weiye. |
Zaranci amey vi weiyekerdene. |
waxtê výreni ra avê |
Plusquamperfekt |
| Khalýk wazeno ke zarancu weiye kero. |
Khalýk wazeno ke zaranci bêrê weiyekerdene. |
wastene |
Konjunktiv (Möglichkeitsform) |
| Zarancu weiye kerê! |
Zaranci bêrê weiyekerdene! |
emýr |
Imperativ |
| Zarancu weiye mekerê! |
Zaranci meerê weiyekerdene! |
nêkerdene |
Prohibitiv oder negatives Imperativ
|
<< Peyser Þo
|
